काठमाडौं — उच्च रक्तचाप (Hypertension) नेपालमा शान्त तर तीव्र रूपमा फैलिँदैछ । विशेषज्ञहरूका अनुसार यसको रोकथामको सबैभन्दा प्रभावकारी उपाय भनेको समयमै जाँच, सानो जीवनशैली सुधार, र प्राथमिक स्वास्थ्य सेवामा बलियो हस्तक्षेप हो ।
विश्व स्वास्थ्य संगठन (WHO) का तथ्यांक अनुसार विश्वभर करिब १.४ अर्ब वयस्क उच्च रक्तचापबाट प्रभावित छन् । यो “साइलेंट किलर” (निशब्द घातक रोग) हो, जसले मुटु, मस्तिष्क र मृगौलामा गम्भीर क्षति पुर्याउँछ ।
नेपालमा बढ्दो चिन्ता
नेपालमा मुटु सम्बन्धी रोग हाल मृत्युकै प्रमुख कारण मध्ये एक बनेको छ । ग्रामीण क्षेत्रदेखि सहरसम्म धेरै नेपालीमा उच्च रक्तचापको समस्या देखिएको छ । तर, धेरैलाई यसको जानकारी नै छैन ।
स्वास्थ्य मन्त्रालय र अन्तर्राष्ट्रिय साझेदारहरूले अहिले प्राथमिक स्वास्थ्य केन्द्रहरूमा नै रक्तचाप जाँच र उपचार उपलब्ध गराउन थालेका छन्, जसले ग्रामीण जनतालाई पनि सजिलो बनाएको छ ।
विश्व स्वास्थ्य संगठन (WHO) र नयाँ अनुसन्धानको सन्देश
नवीनतम अन्तर्राष्ट्रिय जर्नल र WHO का निर्देशन अनुसार—
-
रक्तचापको नियमित जाँच,
-
नुनको प्रयोग घटाउने,
-
सन्तुलित आहार र नियमित व्यायाम,
-
धूम्रपान र मदिरा त्याग,
-
र आवश्यक परे औषधि नियमित सेवन — यी सबै नै मुटु रोगबाट बच्ने मूल उपाय हुन् ।
WHO को २०२१ को Hypertension Guideline अनुसार समयमै उपचार सुरु गरियो भने मुटु रोग र स्ट्रोकको जोखिम ५०% सम्म घटाउन सकिन्छ ।
सबै नेपालीले अपनाउन सक्ने ६ सरल तर प्रभावकारी उपाय
-
रक्तचाप नाप्ने बानी बसालौं — वयस्कहरूले वर्षमा कम्तीमा एकपटक आफ्नो रक्तचाप नाप्नैपर्छ । जोखिम समूहका व्यक्तिले (मोटो, परिवारमा मुटु रोग, मधुमेह आदि) अझै नियमित रूपमा जाँच गराउनुपर्छ ।
-
नुन घटाऔं — स्वाद होइन, स्वास्थ्य बढाऔं ।
दैनिक खानामा नुनको प्रयोग घटाउँदा रक्तचाप घट्ने प्रमाणित भइसकेको छ । प्रोसेस्ड (प्याकेट) खाना, चटनी र नुनिलो मसला घटाएर घरमै पकाएको ताजा खाना खानु उत्तम हुन्छ । -
हरेक दिन कम्तीमा ३० मिनेट हिँडौं ।
छिटो हिँड्ने, साइकल चलाउने, सिँढी चढ्ने वा खेतबारीमा काम गर्ने जस्ता गतिविधि रक्तचाप घटाउन सहयोगी हुन्छन् । -
तौल घटाऔं — सानो सुधार, ठूलो लाभ ।
आफ्नो तौलको ५–१०% घटाउँदा पनि रक्तचाप उल्लेखनीय रूपमा घट्छ । -
धूम्रपान र मदिरा त्यागौं ।
यी दुबैले मुटुमा अतिरिक्त दबाब दिन्छन् । -
औषधि नियमित सेवन गरौं ।
धेरै व्यक्तिलाई जीवनशैली मात्रले पर्याप्त नहुने भएकाले चिकित्सकले दिएको औषधि समयमै र नियमित लिनु जरुरी हुन्छ ।
नेपालमा भइरहेका प्रयास
नेपालमा हाल विभिन्न जिल्ला र गाउँपालिका स्तरमा स्वास्थ्यकर्मीहरूलाई रक्तचाप जाँच र प्रारम्भिक उपचारका तालिम दिइँदैछ । यसले जनतालाई नजिकमै सेवा पाउने व्यवस्था गरेको छ ।
सरकार र निजी क्षेत्र मिलेर “नुन घटाऔं, मुटु बचाऔं” जस्ता सचेतना अभियान सुरु गर्न सके देशव्यापी रूपमा ठूलो प्रभाव पार्न सक्छ ।
छिटो चेकलिस्ट — आफ्नो फोनमा राख्न सकिने छोटो याद
-
सामान्य रक्तचाप : १४०/९० mmHg भन्दा कम (व्यक्तिगत लक्ष्यका लागि चिकित्सकसँग सल्लाह लिनुहोस्)
-
एक हप्ता “नुन घटाउने अभ्यास” सुरु गरौं
-
हरेक दिन ३० मिनेट हिँडौं
-
औषधि समयमै सेवन र पुनःभर्ने बानी बसालौं
स्वास्थ्यकर्मीहरूको भनाइ
काठमाडौंका अस्पताल र प्रदेशस्तरका मुटु रोग केन्द्रहरूले हाल रक्तचाप जाँच गर्न आउनेको संख्या तीव्र रूपमा बढेको बताएका छन् । स्थानीय स्वास्थ्यकर्मीहरूका अनुसार प्राथमिक तहमै उपचार सेवा सुरु भएपछि खर्च र समय दुबै घटेको छ ।
निष्कर्ष — सामूहिक अभियानबाट मुटु जोगाऔं
उच्च रक्तचाप रोकथाम गर्न सकिने र नियन्त्रण गर्न सकिने रोग हो ।
यदि हामी सबैले नियमित जाँच, नुन घटाउने, सक्रिय जीवनशैली अपनाउने, र औषधि पालना गर्ने बानी बसाल्यौं भने —
नेपालले आगामी दशकमा मुटु रोग र स्ट्रोकका घटना उल्लेखनीय रूपमा घटाउन सक्छ ।
आजैबाट सुरु गरौं —
“रक्तचाप नापौं, नुन घटाऔं, हिँडौं, मुटु बचाऔं !”
सन्दर्भ (WHO तथा हालैका जर्नलहरूका आधारमा)
- विश्व स्वास्थ्य संगठन (WHO) — उच्च रक्तचाप तथ्य पत्र, २०२४
- वयस्कहरूमा उच्च रक्तचापको औषधीय उपचारको लागि WHO दिशानिर्देश (२०२१)
- उच्च रक्तचापको जीवनशैली व्यवस्थापन – जर्नल समीक्षा, २०२४
- AHA / उच्च रक्तचाप जर्नल, २०२४ – सोडियम घटाउने र रक्तचाप नियन्त्रण अध्ययन
- विश्व मुटु महासंघ – देश प्रोफाइल: नेपाल (CVD डेटा)
प्रतिक्रिया
सम्बन्धित खबर
