काठमाडौं, साउन १७ (आइतबार) — विश्व पर्वतारोहण जगतका एक उज्ज्वल नक्षत्र, नेपाली कीर्तिमानी पर्वतारोही निर्मल पुर्जा ‘निम्स दाई’ अब इतिहासका अमर पात्र बनेका छन्। संसारभरका पर्वतप्रेमीका लागि साहस, समर्पण र असम्भवलाई सम्भव बनाउने प्रेरणाका रूपमा चिनिएका निम्स दाईले अन्ततः आफूले जीवन समर्पण गरेको हिमालकै काखमा अन्तिम श्वास लिए।

पाकिस्तानको कराकोरम पर्वतशृङ्खलामा अवस्थित ब्रोड पिक (८,०५१ मिटर) आरोहणका क्रममा गएको भीषण हिमपहिरोमा परी ४३ वर्षीय निम्स दाईसहित १० सदस्यीय अन्तर्राष्ट्रिय आरोहण टोलीको निधन भएको पुष्टि भएको छ। पर्वतारोहण आयोजक एलिट एक्सपिड ले शनिबार (१ अगस्ट २०२६) सामाजिक सञ्जालमार्फत दुःखद घटनाको औपचारिक पुष्टि गर्दै सम्पूर्ण टोलीप्रति श्रद्धाञ्जली अर्पण गरेको हो।

७ हजार मिटर उचाइमा आयो विनाशकारी हिमपहिरो

प्राप्त जानकारीअनुसार बिहीबार (३० जुलाई २०२६) टोली ब्रोड पिकको क्याम्प–२ बाट क्याम्प–३ तर्फ अघि बढिरहेको बेला करिब ७,००० मिटरको उचाइमा अचानक ठूलो हिमपहिरो गएको थियो। जीपीएस तथ्याङ्कले हिमपहिरोले आरोहीहरूलाई करिब एक हजार मिटर तलसम्म बगाएको देखाएको छ।

दुर्घटनापछि टोलीसँग सम्पर्क पूर्ण रूपमा विच्छेद भएको थियो। त्यसलगत्तै पाकिस्तानी सेनाका हेलिकप्टर, स्थानीय अनुभवी आरोही तथा अन्तर्राष्ट्रिय उद्धारकर्मीहरू परिचालन गरिए पनि खराब मौसम, निरन्तर हिमपहिरोको जोखिम र दुर्गम भूगोलका कारण उद्धार कार्य अत्यन्तै चुनौतीपूर्ण बनेको थियो।

केही शवको अवस्थिति पहिचान भए पनि अधिकांशलाई सुरक्षित रूपमा निकाल्न अझै कठिनाइ भइरहेको अधिकारीहरूले बताएका छन्। पाकिस्तानमा नेपालमा जस्तै लामो डोरी प्रयोग गरी हेलिकप्टरबाट उद्धार गर्ने प्रविधि सीमित भएकाले उद्धार अभियान थप जटिल बनेको जनाइएको छ।

विश्व पर्वतारोहणले गुमायो असाधारण नेतृत्व

एलिट एक्सपिडले जारी गरेको वक्तव्यमा भनिएको छ—

“आज अत्यन्तै दुःखका साथ हामी पुष्टि गर्छौं कि निर्मल ‘निम्स दाई’ पुर्जा ब्रोड पिकको हिमपहिरोपछि आफ्नो जीवन गुमाउनुभएको छ। अभियानका अन्य सदस्यहरू पनि दुर्भाग्यवश जीवित रहन सकेनन्। संसारले पर्वतारोहणका उत्कृष्ट आरोहीमध्ये एकलाई गुमाएको छ।”

दुर्घटनामा निम्स दाईसँगै उनका विश्वासिला आरोहण साथी पुरबहादुर गुरुङ (युक्ता) र निमा शेर्पा सहित छ जना नेपालीको निधन भएको पुष्टि भएको छ। बाँकी सदस्यहरू पाकिस्तान, ओमान, अमेरिका र चीनका नागरिक थिए।

‘प्रोजेक्ट पोसिबल’बाट इतिहास रच्ने नेपाली

निर्मल पुर्जा सन् १९८३ जुलाई २५ मा म्याग्दीमा जन्मिएका थिए भने चितवनमा हुर्किएका थिए। उनी करिब १६ वर्ष ब्रिटिस सेना अन्तर्गत ब्रिगेड अफ गोर्खा र त्यसपछि स्पेसियल बोट सर्भिस (एसबीएस) मा कार्यरत रहे।

सन् २०१२ मा सगरमाथा आधार शिविरको यात्रापछि सुरु भएको पर्वतारोहण यात्राले उनलाई विश्वकै चर्चित आरोही बनायो।

उनले सन् २०१९ मा ‘प्रोजेक्ट पोसिबल’ अन्तर्गत विश्वका १४ वटै ८,००० मिटरभन्दा अग्ला हिमाल केवल १८९ दिनमै आरोहण गरेर नयाँ विश्व कीर्तिमान कायम गरेका थिए। यसअघि रहेको रेकर्डलाई उनले वर्षौंले पछि पारेका थिए। यही ऐतिहासिक यात्रामाथि बनेको Netflix को वृत्तचित्र “14 Peaks: Nothing Is Impossible” ले उनको साहसलाई विश्वभर पुर्‍याएको थियो।

त्यसपछि सन् २०२१ मा उनी के–टुको पहिलो सफल जाडो आरोहण गर्ने ऐतिहासिक नेपाली टोलीका सदस्य बने। २०२४ मा उनले अक्सिजन बिना १४ हिमाल सबैभन्दा छिटो आरोहण गर्ने नयाँ कीर्तिमानसमेत बनाए।

उनको सैन्य सेवा र पर्वतारोहण क्षेत्रमा पुर्‍याएको योगदानको सम्मानस्वरूप बेलायत सरकारले उनलाई एमबीई (Member of the Order of the British Empire) बाट सम्मानित गरेको थियो।

सगरमाथाको प्रतिष्ठाका लागि निरन्तर आवाज

निम्स दाई केवल कीर्तिमानका लागि मात्र परिचित थिएनन्। सन् २०१९ मा उनले सगरमाथामा देखिएको ‘ट्राफिक जाम’ को तस्वीर सार्वजनिक गर्दै विश्वको ध्यान नेपालतर्फ केन्द्रित गराएका थिए। त्यस घटनाले सगरमाथाको व्यवस्थापन, आरोही सुरक्षा र पर्वतीय पर्यटन सुधारबारे गम्भीर बहस सुरु गराएको थियो।

शेर्पा समुदायको सुरक्षा, हिमालको सम्मान र जिम्मेवार पर्वतारोहणका पक्षमा उनी निरन्तर सक्रिय रहँदै आएका थिए।

देश–विदेशबाट श्रद्धाञ्जलीको ओइरो

प्रधानमन्त्री बलेन्द्र शाह ले निम्स दाईसहित दुर्घटनामा ज्यान गुमाएका सम्पूर्ण आरोहीप्रति श्रद्धाञ्जली व्यक्त गर्दै यो घटना नेपालका लागि अपूरणीय क्षति भएको बताएका छन्।

निम्स दाईका जेठा भाइ कमल पुर्जा ले सामाजिक सञ्जालमार्फत भावुक सन्देश लेख्दै “हामी तिमीलाई हरेक दिन सम्झिरहनेछौँ” भनेका छन्।

बेलायतका रक्षामन्त्रीले पनि उनको निधनप्रति दुःख व्यक्त गर्दै उनलाई “साहस, समर्पण र असाधारण उपलब्धिका प्रतीक” का रूपमा स्मरण गरेका छन्। नेपाल पर्वतारोहण क्षेत्रका अग्रणी व्यक्तित्वहरूले पनि विश्व पर्वतारोहणले एक अनुपम प्रतिभा गुमाएको बताएका छन्।

अमर रहनेछन् निम्स दाई

निर्मल पुर्जा अब भौतिक रूपमा हामीमाझ छैनन्। तर उनले हिमालमा लेखेको इतिहास, असम्भवलाई चुनौती दिने आत्मविश्वास, नेतृत्व क्षमता र मानव सीमाभन्दा माथि उठ्ने साहसले संसारभरका पुस्तालाई अझै धेरै वर्षसम्म प्रेरित गरिरहनेछ।

जसले हिमाललाई आफ्नो जीवन बनाए, अन्ततः उनले हिमालकै काखमा अन्तिम विश्राम पाए। तर निम्स दाईको नाम, योगदान र प्रेरणा नेपाली पर्वतारोहणको इतिहासमा सदैव स्वर्ण अक्षरमा अंकित रहनेछ।