काठमाडौं । इरानको परमाणु कार्यक्रमलाई लिएर अमेरिका र इरानबीचको तनाव पुनः तीव्र बनेको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानसँग परमाणु सम्झौता गर्न समय सीमित बन्दै गएको बताएका छन् भने आवश्यक परे सैन्य कारबाही “अत्यन्त कठोर” हुन सक्ने चेतावनी दिएका छन्। खाडी क्षेत्रमा अमेरिकाले आफ्नो सैन्य उपस्थिति विस्तार गरिरहेको सन्दर्भमा उनले इरानलाई तत्काल वार्ताको टेबलमा आउन आग्रह गरेका छन्।

ट्रम्पका अनुसार अमेरिकाको ठूलो नौसैनिक टोली इरानतर्फ अघि बढिरहेको छ, जसलाई उनले भेनेजुएलामा पठाइएकोभन्दा पनि ठूलो दाबी गरेका छन्। उनले सामाजिक सञ्जालमार्फत इरानलाई “निष्पक्ष सम्झौतामा चाँडो आउन” आग्रह गर्दै परमाणु हतियार विकास स्वीकार्य नहुने स्पष्ट पारेका छन्।

इरानको कडा प्रतिक्रिया

अमेरिकी चेतावनीको जवाफमा इरानका विदेशमन्त्री अब्बास अराघचीले देशका सशस्त्र बल उच्च सतर्क अवस्थामा रहेको बताएका छन्। उनका अनुसार जमिन वा समुद्रबाट हुने कुनै पनि आक्रमणको “तत्काल र शक्तिशाली” प्रतिकार गरिनेछ। इरानले आफ्नो परमाणु कार्यक्रम सधैं शान्तिपूर्ण प्रयोजनका लागि भएको दाबी दोहोर्‍याउँदै आएको छ र परमाणु हतियार विकासको आरोप अस्वीकार गर्दै आएको छ।

आन्तरिक अशान्ति र मानवअधिकार चिन्ता

यो कूटनीतिक तथा सैन्य तनाव इरानभित्रको अस्थिर अवस्थासँग पनि जोडिएको देखिन्छ। इरानी मुद्राको अवमूल्यनपछि सुरु भएका प्रदर्शनहरू केही दिनमै राजनीतिक तथा धार्मिक नेतृत्वको वैधतामाथि प्रश्न उठ्ने स्तरसम्म पुगेका थिए। सुरक्षा बलले प्रदर्शन दमनका क्रममा कडा कारबाही गरेको रिपोर्टहरू सार्वजनिक भएका छन्।

अमेरिकामा आधारित मानवअधिकार समूहहरूले अशान्तिमा ठूलो संख्यामा ज्यान गएको दाबी गरेका छन्। इन्टरनेट अवरोधका कारण वास्तविक विवरण पुष्टि गर्न कठिन भइरहेको बताइएको छ। नर्वेमा आधारित इरान ह्युमन राइट्सले मृतकको संख्या अत्यधिक हुन सक्ने चेतावनी दिएको छ।

अमेरिका: इरानी शासन कमजोर अवस्थामा

अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबियोले सिनेटको वैदेशिक सम्बन्ध समितिमा बोल्दै इरानी शासन इतिहासकै कमजोर अवस्थामा पुगेको दाबी गरेका छन्। उनका अनुसार अर्थतन्त्र संकटग्रस्त रहेकाले सरकारसँग जनताको असन्तोष सम्बोधन गर्ने क्षमता घटेको छ।

वार्ताको सम्भावना खुला

तनावका बीच पनि कूटनीतिक ढोका पूर्ण रूपमा बन्द भने देखिँदैन। इरानी विदेशमन्त्री अराघचीले “बराबरी र दबाबरहित वातावरणमा” निष्पक्ष परमाणु सम्झौताका लागि इरान तयार रहेको बताएका छन्। उनले शान्तिपूर्ण परमाणु प्रविधिमा इरानको अधिकार सुनिश्चित हुने र परमाणु हतियार नहुने सर्तमा सम्झौता स्वीकार्य हुने उल्लेख गरेका छन्।

इरानका उप–विदेशमन्त्री काजेम घारिबाबादीका अनुसार अमेरिका र इरानबीच औपचारिक वार्ता सुरु नभए पनि सन्देश आदान–प्रदान भइरहेको छ। यसले बढ्दो तनावका बीच पनि कूटनीतिक समाधानको सम्भावना बाँकी रहेको संकेत गर्छ।