काठमाडौं, १८ माघ — खाडी क्षेत्रमा बढ्दो सैन्य गतिविधि र आपसी आरोप–प्रत्यारोपका बीच इरान र अमेरिकाबीच सम्भावित वार्ताको संकेत देखिएको छ। इरानका शीर्ष राष्ट्रिय सुरक्षा अधिकारीले दुवै देशबीच संवादको संरचना निर्माण भइरहेको बताएका छन्, जसले बढ्दो तनावका बीच कूटनीतिक सम्भावनालाई जीवित राखेको छ।

इरानको सर्वोच्च राष्ट्रिय सुरक्षा परिषद्का प्रमुख अली लारिजानीले सामाजिक सञ्जालमार्फत ‘मिडियामा देखाइएको युद्धको कृत्रिम माहोलभन्दा फरक रूपमा वार्ताको ढाँचा तयार पार्ने काम अघि बढिरहेको’ उल्लेख गरेका छन्। यद्यपि, उनले वार्ताको स्वरूपबारे विस्तृत जानकारी दिएका छैनन्।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले पनि इरानसँग संवाद भइरहेको दाबी गरेका छन्। फक्स न्युजसँगको अन्तर्वार्तामा उनले इरान युद्धभन्दा सम्झौतामा बढी इच्छुक देखिएको बताए। तर, सम्भावित सहमतिबारे स्पष्ट निष्कर्षमा पुग्न समय लाग्ने संकेत उनले दिएका छन्। यसैबीच अमेरिकाले खाडी क्षेत्रमा आफ्नो नौसैनिक उपस्थिति उल्लेखनीय रूपमा बढाएको छ।

पछिल्ला साताहरूमा इरानको परमाणु कार्यक्रम, आन्तरिक प्रदर्शनमाथिको दमन, र क्षेत्रीय सुरक्षालाई लिएर दुवै देशबीच तनाव बढ्दै आएको छ। ट्रम्प प्रशासनले अब्राहम लिंकन विमानवाहक युद्धपोतसहित ठूलो नौसैनिक शक्ति इरान नजिकै तैनाथ गरेपछि सम्भावित सैन्य टकरावको आशंका बढेको अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूले जनाएका छन्।

इरानका नेताहरूले अमेरिकासँग वार्ताका लागि आफूहरू तयार रहेको जनाए पनि आक्रमणको धम्की बन्द गर्नुपर्ने सर्त अघि सारेका छन्। अमेरिकी सेनाको केन्द्रीय कमाण्ड (सेन्टकम) ले होर्मुज जलडमरूमध्यमा इरानले गर्न लागेको नौसैनिक अभ्यासलाई लिएर चिन्ता व्यक्त गरेको थियो, जसको जवाफमा इरानी विदेशमन्त्री अब्बास अराघचीले अमेरिकाको क्षेत्रीय उपस्थितिलाई नै तनावको मुख्य कारण बताएका छन्।

सन् २०१९ मा अमेरिकाले इरानको इस्लामिक रिभोल्युसनरी गार्ड कोर्प्स (आइआरजीसी) लाई ‘आतंकवादी संगठन’ घोषणा गरेपछि सम्बन्ध थप जटिल बनेको थियो। अराघचीले बाह्य शक्तिको सैन्य उपस्थितिले शान्ति होइन, अस्थिरता बढाउने तर्क दोहोर्‍याएका छन्।

अल जजिराका तेहरानस्थित संवाददाताका अनुसार अवस्था ‘अत्यन्तै संवेदनशील’ भए पनि वार्तासम्बन्धी संकेतलाई सकारात्मक रूपमा हेरिएको छ। सम्भावित द्वन्द्व टार्न इरानले सहयोगी मुलुकहरूसँग कूटनीतिक पहल तीव्र पारेको छ।

यस क्रममा कतारका प्रधानमन्त्री तथा विदेशमन्त्री शेख मोहम्मद बिन अब्दुलरहमान अल थानीले तेहरान भ्रमण गरी इरानी अधिकारीहरूसँग क्षेत्रीय तनाव कम गर्ने विषयमा छलफल गरेका छन्। कतारले खाडी क्षेत्रमा शान्ति, सुरक्षा र स्थायित्वका लागि कूटनीतिक समन्वय आवश्यक रहेकोमा जोड दिएको छ।

समग्रमा, सैन्य तयारी र कडा अभिव्यक्तिका बीच पनि कूटनीतिक संवादको ढोका पूर्ण रूपमा बन्द नभएको संकेत देखिएको छ, जसले क्षेत्रीय स्थिरताका लागि आशाको सानो झिल्को कायम राखेको छ।