हाल मध्यपूर्वी क्षेत्रमा बढ्दो द्वन्द्व र अस्थिरताले विश्व अर्थतन्त्रमा गम्भीर प्रभाव पारिरहेको छ। विशेषगरी Middle East क्षेत्रका विभिन्न देशहरूमा भइरहेको तनावले तेल आपूर्ति, श्रम बजार र अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारमा अनिश्चितता सिर्जना गरेको छ। यसको प्रत्यक्ष र अप्रत्यक्ष प्रभाव नेपाल जस्तो वैदेशिक रोजगारी र बाह्य आयातमा निर्भर देशमा स्पष्ट रूपमा देखिन थालेको छ।

वैदेशिक श्रम र प्रवासी आम्दानीमा सम्भावित असर

नेपालको अर्थतन्त्रको मुख्य आधार मानिने प्रवासी आम्दानीको ठूलो हिस्सा मध्यपूर्वका देशहरूबाट आउने गर्दछ। विशेषगरी नेपाली श्रमिकहरू साउदी अरब, कतार, संयुक्त अरब इमिरेट्स र कुवेत जस्ता देशहरूमा कार्यरत छन्।

यदि क्षेत्रीय द्वन्द्व अझ बढ्दै गयो भने:

• नयाँ वैदेशिक रोजगारीका अवसरहरू घट्न सक्छन्
• श्रमिकहरूलाई स्वदेश फर्किनुपर्ने अवस्था आउन सक्छ
• प्रवासी आम्दानीको प्रवाह घट्न सक्छ

नेपालको कुल विदेशी मुद्रा आम्दानीमा प्रवासी आम्दानीको हिस्सा अत्यन्त ठूलो भएकाले यसको कमीले राष्ट्रिय अर्थतन्त्रमा दबाब सिर्जना गर्न सक्छ।

पेट्रोलियम पदार्थको मूल्यमा तीव्र वृद्धि

मध्यपूर्व विश्वकै प्रमुख तेल उत्पादक क्षेत्र भएकाले त्यहाँको अस्थिरताले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा तेलको मूल्य बढाउने सम्भावना धेरै हुन्छ। नेपालले पेट्रोलियम पदार्थ पूर्ण रूपमा बाह्य देशबाट आयात गर्ने भएकाले यसको प्रभाव यहाँ तुरुन्तै देखिन्छ।

इन्धनको मूल्य बढ्दा:

• यातायात खर्च बढ्छ
• उत्पादन लागत बढ्छ
• बजारमा वस्तु तथा सेवाको मूल्य वृद्धि हुन्छ

यसले महँगीलाई अझ तीव्र बनाउँछ, जसको भार अन्ततः सामान्य नागरिकले नै वहन गर्नुपर्छ।

दैनिक उपभोग्य वस्तुहरूको मूल्यमा प्रभाव

तेलको मूल्य वृद्धिले ढुवानी खर्च बढाउँछ। त्यसको असर:

• खाद्यान्न
• निर्माण सामग्री
• औषधि
• दैनिक उपभोग्य वस्तुहरू

जस्ता वस्तुहरूको मूल्यमा देखिन्छ। नेपालमा पहिले नै मूल्यवृद्धिको समस्या रहेकाले यस्तो बाह्य संकटले बजारलाई झनै अस्थिर बनाउन सक्छ।

नेपालको अर्थतन्त्रमा दीर्घकालीन चुनौती

मध्यपूर्वी संकट लामो समयसम्म जारी रहेमा नेपालले निम्न चुनौतीहरू सामना गर्न सक्छ:

१. विदेशी मुद्रा सञ्चिति घट्ने जोखिम
२. आयात खर्च बढ्ने दबाब
३. बेरोजगारी समस्या बढ्ने सम्भावना
४. आर्थिक वृद्धिदर सुस्त हुने अवस्था

यसले राष्ट्रिय अर्थतन्त्रमा असन्तुलन सिर्जना गर्न सक्छ।

सम्भावित समाधानका उपाय

विज्ञहरूका अनुसार नेपालले दीर्घकालीन रूपमा केही नीतिगत कदम चाल्न आवश्यक छ:

• वैदेशिक श्रमका नयाँ गन्तव्य देश खोज्ने
• स्वदेशमै रोजगारी सिर्जना गर्ने
• ऊर्जा उत्पादनका वैकल्पिक स्रोतहरूमा लगानी बढाउने
• कृषि तथा उत्पादन क्षेत्रलाई सुदृढ बनाउने

यदि नेपालले आफ्नो अर्थतन्त्रलाई आयात र प्रवासी आम्दानीमा अत्यधिक निर्भर बनाइरह्यो भने यस्ता अन्तर्राष्ट्रिय संकटहरूको प्रभाव बारम्बार सहनु पर्ने अवस्था आउनेछ।

मध्यपूर्वमा बढ्दो अस्थिरता केवल क्षेत्रीय समस्या मात्र होइन, यसको प्रभाव विश्वव्यापी रूपमा देखिन्छ। नेपाल जस्तो सानो र बाह्य निर्भर अर्थतन्त्रका लागि यस्तो संकट ठूलो चुनौती बन्न सक्छ। त्यसैले दीर्घकालीन आर्थिक स्थायित्वका लागि आत्मनिर्भर अर्थतन्त्र निर्माणतर्फ अघि बढ्नु आजको प्रमुख आवश्यकता बनेको छ।