विश्व राजनीतिमा पछिल्लो समय इरान र अमेरिकाबीच बढ्दो तनावले युद्धको रूप लिँदा यसको प्रभाव केवल मध्यपूर्व क्षेत्रमा सीमित नरही विश्व अर्थतन्त्रमा व्यापक असर परेको छ। विशेषगरी ऊर्जा बजार, आपूर्ति शृंखला, शेयर बजार तथा मुद्रास्फीतिमा यसको गहिरो प्रभाव देखिएको छ।

विश्व बजारमा पर्ने प्रभाव

इरान–अमेरिका युद्धको सबैभन्दा प्रत्यक्ष असर कच्चा तेलको मूल्यमा देखिएको छ। मध्यपूर्व क्षेत्र विश्वको प्रमुख तेल उत्पादक क्षेत्र भएकाले त्यहाँ हुने कुनै पनि द्वन्द्वले तत्कालै आपूर्ति प्रणालीमा अवरोध ल्याउँछ। विशेषगरी स्ट्रेट अफ हर्मुज जस्तो महत्वपूर्ण समुद्री मार्ग प्रभावित हुँदा विश्वको करिब २०% तेल आपूर्ति जोखिममा पर्छ

हालको युद्धका कारण तेलको मूल्य ५०% भन्दा बढीले वृद्धि भएको छ र प्रति ब्यारेल १०० डलरभन्दा माथि पुगेको छ। यसले विश्वव्यापी मुद्रास्फीति बढाएको छ, यातायात खर्च महँगो बनाएको छ र उत्पादन लागतमा वृद्धि गरेको छ।

त्यसैगरी, अन्तर्राष्ट्रिय शेयर बजारमा पनि अस्थिरता देखिएको छ। लगानीकर्ताहरू जोखिमबाट बच्न सुरक्षित सम्पत्तिमा लगानी गर्न थालेका छन्, जसले बजारमा उतारचढाव बढाएको छ। आपूर्ति शृंखला समेत प्रभावित हुँदा उद्योगहरूमा कच्चा पदार्थको अभाव र उत्पादन घट्ने अवस्था आएको छ।

ऊर्जा संकट र मुद्रास्फीति

ऊर्जा मूल्य वृद्धिले विश्वभर महँगी बढाएको छ। तेलको मूल्यमा १०% वृद्धि हुँदा पनि मुद्रास्फीति उल्लेखनीय रूपमा बढ्ने देखिएको छ। युद्ध लम्बिँदै जाँदा यो प्रभाव अझ गहिरो हुने सम्भावना छ।

नेपालमा पर्ने प्रभाव

नेपाल जस्तो आयातमुखी देशमा यस युद्धको असर अझ स्पष्ट देखिन्छ। नेपालले सम्पूर्ण पेट्रोलियम पदार्थ आयात गर्ने भएकाले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा मूल्य बढ्दा सीधा असर नेपालमा पर्छ।

1. तेल र ग्यासको मूल्यवृद्धि
   अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा तेलको मूल्य बढेसँगै नेपालमा पेट्रोल, डिजेल र एलपी ग्यासको मूल्य बढ्ने निश्चित छ। यसले सर्वसाधारणको दैनिक जीवन खर्चमा वृद्धि ल्याउँछ।
2. यातायात र ढुवानी खर्च वृद्धि
   इन्धन महँगो हुँदा सार्वजनिक तथा निजी यातायातको भाडा बढ्छ। यसले बजारमा सामानको मूल्य समेत बढाउँछ।
3. महँगी (Inflation) बढ्नु
   इन्धन मूल्य वृद्धि हुँदा खाद्यान्न, निर्माण सामग्री, उपभोग्य वस्तु लगायत सबै क्षेत्रमा मूल्य वृद्धि हुन्छ। यसले समग्र अर्थतन्त्रमा दबाब सिर्जना गर्छ।
4. विदेशी मुद्रा दबाब
   तेल आयातका लागि बढी विदेशी मुद्रा खर्च गर्नुपर्दा नेपालमा विदेशी मुद्रा सञ्चिति घट्ने जोखिम हुन्छ।
5. औद्योगिक क्षेत्रमा असर
   उत्पादन लागत बढ्दा उद्योगहरू प्रभावित हुन्छन्, जसले रोजगारी र आर्थिक गतिविधिमा असर पार्न सक्छ।

इरान–अमेरिका युद्ध केवल सैन्य संघर्ष मात्र नभई आर्थिक दृष्टिले पनि विश्वका लागि ठूलो चुनौती बनेको छ। ऊर्जा आपूर्ति अवरोध, तेल मूल्य वृद्धि र आपूर्ति शृंखलामा समस्या आउँदा यसको प्रभाव विश्वभर फैलिएको छ। नेपाल जस्तो आयातमा निर्भर देशमा यसको असर अझ गहिरो देखिन्छ, विशेषगरी तेल र ग्यासको मूल्यवृद्धि, महँगी र आर्थिक दबाबका रूपमा।

यस अवस्थामा नेपालले दीर्घकालीन रूपमा वैकल्पिक ऊर्जा स्रोतको विकास, ऊर्जा आत्मनिर्भरता र आर्थिक नीतिमा सुधार गर्न आवश्यक देखिन्छ।