अफ्रिकाका विभिन्न देशहरूमा फैलिएको इबोला महामारीले विश्वलाई पटक–पटक त्रसित बनाएको छ। अत्यन्त घातक मानिने यो रोगले हजारौँ मानिसको ज्यान लिएको मात्र होइन, विश्व स्वास्थ्य प्रणालीलाई समेत चुनौती दिएको छ। विशेषगरी पश्चिम अफ्रिकाका देशहरूमा फैलिएको महामारीले अन्तर्राष्ट्रिय समुदायलाई ठूलो चिन्तामा पारेको थियो।

इबोला एक सङ्क्रामक रोग हो, जुन संक्रमित मानिस वा जनावरको रगत, पसिना, शरीरबाट निस्किने तरल पदार्थ तथा प्रत्यक्ष सम्पर्कबाट फैलिन्छ। प्रारम्भिक अवस्थामा ज्वरो आउने, कमजोरी महसुस हुने, टाउको दुख्ने, घाँटी दुख्ने जस्ता लक्षण देखिए पनि पछि शरीरभित्र र बाहिर रक्तस्राव हुन थाल्ने भएकाले यो रोग अत्यन्त खतरनाक मानिन्छ।

अफ्रिकामा कमजोर स्वास्थ्य संरचना, गरिबी, जनचेतनाको अभाव र सीमित स्वास्थ्य सेवा कारण इबोलाको फैलावट नियन्त्रण गर्न निकै कठिन भएको देखिएको छ। कतिपय ग्रामीण क्षेत्रमा बिरामीलाई समयमै उपचार नपुग्दा संक्रमण तीव्र रूपमा फैलिएको थियो। संक्रमित व्यक्तिको उपचारमा संलग्न स्वास्थ्यकर्मीहरू समेत संक्रमित भएपछि अवस्था झन् भयावह बनेको थियो।

इबोलाको प्रभाव अफ्रिकामा मात्र सीमित रहेन। विश्वका धेरै देशहरूले हवाई यात्रा नियन्त्रण, सीमा निगरानी र स्वास्थ्य परीक्षणलाई कडा बनाएका थिए। अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार, पर्यटन र श्रमिक आवागमनमा समेत यसको असर परेको थियो। विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन तथा विभिन्न राष्ट्रहरूले संयुक्त रूपमा महामारी नियन्त्रणका लागि ठूलो आर्थिक र प्राविधिक सहयोग उपलब्ध गराएका थिए।

नेपालका लागि पनि यस्तो महामारी चिन्ताको विषय बन्न सक्छ। यद्यपि नेपालमा अहिलेसम्म इबोलाको ठूलो संक्रमण देखिएको छैन, तर अन्तर्राष्ट्रिय यात्रु आवागमनका कारण जोखिम पूर्ण रूपमा टरेको भने छैन। विशेषगरी विदेशबाट आउने यात्रुहरूको स्वास्थ्य परीक्षण, विमानस्थलमा निगरानी, अस्पतालहरूको तयारी तथा जनचेतना अभिवृद्धि अत्यन्त आवश्यक छ।

नेपालसँग सीमित स्वास्थ्य स्रोत भए पनि विगतका महामारीबाट सिकेका अनुभव उपयोगी हुन सक्छन्। रोग पहिचान गर्ने क्षमता, अलग्गै उपचार व्यवस्था, स्वास्थ्यकर्मीलाई सुरक्षा सामग्री उपलब्ध गराउने तथा सीमामा निगरानी बढाउने कार्य प्रभावकारी रूपमा लागू गर्न सके नेपालले इबोलाजस्ता घातक रोगको जोखिम कम गर्न सक्छ।

जनताले पनि व्यक्तिगत सरसफाइ, शंकास्पद बिरामीसँग सावधानी अपनाउने, स्वास्थ्यसम्बन्धी सरकारी निर्देशन पालना गर्ने तथा अफवाहभन्दा वैज्ञानिक जानकारीमा विश्वास गर्ने बानी विकास गर्न आवश्यक छ। महामारीविरुद्धको लडाइँ केवल सरकारको जिम्मेवारी होइन, सम्पूर्ण समाजको साझा दायित्व हो।

विश्व आज प्रविधिमा अगाडि बढे पनि महामारीको खतरा अझै समाप्त भएको छैन। इबोलाले दिएको पाठ स्पष्ट छ — स्वास्थ्य सुरक्षा कमजोर हुँदा कुनै पनि देश सुरक्षित रहन सक्दैन। त्यसैले नेपालले समयमै सतर्कता अपनाउँदै स्वास्थ्य प्रणालीलाई अझ सुदृढ बनाउनु आजको आवश्यकता हो।