काठमाडौं । हिन्दु धर्मावलम्बीका लागि साउन महिना भगवान् शिवको अत्यन्त प्रिय महिनाका रूपमा मानिन्छ। यही धार्मिक विश्वासअनुसार आज साउन महिनाको पहिलो सोमबार देशभरका शिवालयमा विशेष श्रद्धा, भक्ति र उल्लासका साथ मनाइँदै छ। बिहानैदेखि भक्तजनले नदी, ताल तथा तीर्थस्थलमा स्नान गरी शिवलिङ्गमा जलाभिषेक, बेलपत्र, धतुरो, फूल तथा फलफूल अर्पण गर्दै भगवान् शिवको आराधना गरिरहेका छन्।

सनातन परम्पराअनुसार साउनका प्रत्येक सोमबार व्रत बसेर भगवान् शिवको पूजा–आराधना गर्दा मनोकामना पूरा हुने, पापबाट मुक्ति मिल्ने, मानसिक शान्ति प्राप्त हुने तथा परिवारमा सुख, शान्ति र समृद्धि बढ्ने धार्मिक विश्वास रहिआएको छ। यस दिन ‘ॐ नमः शिवाय’ मन्त्रको जप, रुद्राभिषेक, शिवपुराणको श्रवण तथा दान–पुण्यलाई विशेष फलदायी मानिन्छ।

समुद्रमन्थनसँग जोडिएको धार्मिक विश्वास

पुराणहरूका अनुसार देवता र दानवले अमृत प्राप्तिका लागि समुद्रमन्थन गर्दा सबैभन्दा पहिले कालकूट विष उत्पन्न भएको थियो। त्यस विषको प्रभावले सम्पूर्ण सृष्टि संकटमा परेपछि भगवान् शिवले लोककल्याणका लागि उक्त विष ग्रहण गरी आफ्नो कण्ठमा धारण गर्नुभएको थियो। विषको ताप कम गर्न देवताहरूले शिवमाथि निरन्तर जल अर्पण गरेका थिए। यही घटनाको स्मरणस्वरूप साउन महिनाभर शिवलिङ्गमा जलाभिषेक गर्ने परम्परा चल्दै आएको धार्मिक विश्वास छ।

किन विशेष छ सोमबार ?

‘सोम’ शब्दको अर्थ चन्द्रमा हो। भगवान् शिवले आफ्नो जटामा चन्द्रमालाई धारण गर्नुभएको भएकाले उहाँलाई ‘चन्द्रशेखर’ पनि भनिन्छ। चन्द्रमा शीतलता, मन र मानसिक सन्तुलनको प्रतीक मानिने भएकाले सोमबार शिवको पूजा गर्दा मनमा शान्ति, आत्मविश्वास र सकारात्मक ऊर्जा प्राप्त हुने विश्वास गरिन्छ। त्यसैले साउन महिनाको सोमबारलाई वर्षभरकै सबैभन्दा पुण्यदायी सोमबारका रूपमा लिइन्छ।

शास्त्रमा वर्णित शिवपूजाको महिमा

शिवपुराण, स्कन्दपुराण, लिङ्गपुराण र पद्मपुराणलगायतका धर्मग्रन्थमा भगवान् शिवको आराधनाको महिमा विस्तृत रूपमा वर्णन गरिएको छ। श्रद्धा र भक्तिपूर्वक शिवको पूजा गर्ने व्यक्ति दुःखबाट मुक्त हुने तथा जल, दूध, दही, घ्यू, मह र चिनीद्वारा गरिने अभिषेक अत्यन्त फलदायी हुने उल्लेख पाइन्छ।

ज्योतिषीय विश्वास

ज्योतिषशास्त्रमा चन्द्रमालाई मन, भावना, मानसिक सन्तुलन र शान्तिको कारक ग्रह मानिन्छ। भगवान् शिवको आराधनाले चन्द्रमा बलियो भई मानसिक स्थिरता, सकारात्मक सोच र आत्मबल बढ्ने विश्वास छ। साथै आर्थिक उन्नति, पारिवारिक सुख, आमासँगको सम्बन्ध सुदृढ हुनु तथा स्थिर सम्पत्तिमा वृद्धि हुने धार्मिक तथा ज्योतिषीय मान्यता पनि रहेको छ।

वैदिककालदेखि चल्दै आएको परम्परा

साउन सोमबारको व्रत वैदिककालदेखि क्रमशः विकसित भएको मानिन्छ। वर्षायाममा ऋषि–मुनिहरू एकै स्थानमा बसेर तप, जप र शिवसाधना गर्ने परम्पराबाट सुरु भएको यो अभ्यास पुराणकालमा जनमानसमा व्यापक बनेको विश्वास छ। समयसँगै महिलाले पति, परिवार र सन्तानको कल्याणका लागि व्रत बस्ने चलन बढ्दै गयो भने अहिले पुरुष, युवायुवती र वृद्धवृद्धाले पनि आफ्ना मनोकामना पूरा हुने विश्वासका साथ साउन सोमबारको व्रत गर्ने गरेका छन्।

आत्मसंयम र आध्यात्मिक साधनाको दिन

साउन सोमबारको मुख्य उद्देश्य भगवान् शिवप्रति श्रद्धा, भक्ति र आत्मसमर्पण प्रकट गर्नु हो। यस दिन व्रत बसेर सत्य बोल्ने, क्रोध त्याग्ने, सात्त्विक भोजन गर्ने, जीव हिंसा नगर्ने, दान गर्ने र शिवनाम जप गर्ने अभ्यासलाई विशेष महत्त्व दिइन्छ। धार्मिक विश्वासअनुसार यसले आत्मसंयम, अनुशासन, सहनशीलता र आध्यात्मिक चेतनाको विकास गराउँछ।

अविवाहित युवतीहरूले योग्य जीवनसाथी प्राप्तिको कामना गर्दै तथा विवाहित महिलाहरूले पति र परिवारको दीर्घायु, स्वास्थ्य, सुख र समृद्धिको कामना गर्दै साउन सोमबारको व्रत बस्ने परम्परा छ। यस अवसरमा पशुपतिनाथ, डोलेश्वर महादेव, हलेसी महादेव, किराँतेश्वर, गोसाइँकुण्डलगायत देशभरका शिवालयमा बिहानदेखि नै भक्तजनको उल्लेखनीय भीड लागेको छ।