केही समयअघिसम्म लगातार नयाँ रेकर्ड बनाउँदै अघि बढेको सुनको मूल्य अहिले ओरालो लागेको छ। आर्थिक अनिश्चितता, भूराजनीतिक तनाव र विश्वका केन्द्रीय बैंकहरूको बढ्दो खरिदका कारण अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुनको आकर्षण उच्च रहँदै आएको थियो। तर पछिल्लो समय अमेरिकी डलरको मजबुती, ब्याजदर बढ्ने सम्भावना र सरकारी ऋणपत्रको प्रतिफलमा भएको वृद्धिले सुनको बजारमा दबाब सिर्जना गरेको छ।
यसको प्रत्यक्ष प्रभाव नेपाली बजारमा पनि देखिन थालेको छ। अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुनको मूल्य एक वर्षभन्दा लामो अवधिकै न्यून विन्दुमा झरेको छ भने नेपालमा पनि सुनको भाउ ऐतिहासिक उच्च मूल्यबाट प्रतितोला ७० हजार रुपैयाँभन्दा बढीले घटिसकेको छ।
अन्तर्राष्ट्रिय समाचार संस्था रोयटर्सका अनुसार सोमबार, नोभेम्बर १६ मा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुनको मूल्य करिब एक प्रतिशतले घट्दै प्रतिट्रोय औंस ३ हजार ८४०.५२ अमेरिकी डलरमा झरेको थियो। सोमबारकै कारोबारका क्रममा सुनको मूल्य सन् २०२५ अक्टोबरयताकै न्यून विन्दुमा पुगेको थियो।
नेपाल सुनचाँदी व्यवसायी महासंघका अनुसार सोमबार नेपाली बजारमा छापावाल सुनको मूल्य प्रतितोला २ लाख ६९ हजार १०० रुपैयाँ कायम भएको छ। अघिल्लो दिन आइतबार सुन प्रतितोला २ लाख ७० हजार २०० रुपैयाँमा कारोबार भएको थियो।
यसअघि कात्तिक २० गते सुनको मूल्य प्रतितोला २ लाख ८३ हजार रुपैयाँ पुगेको थियो। त्यसयता मात्रै १० दिनको अवधिमा सुनको मूल्य १३ हजार ९०० रुपैयाँले घटिसकेको छ।
गत वर्ष माघ १५ गते अर्थात् जनवरी २९ मा नेपाली बजारमा सुनको मूल्य प्रतितोला ३ लाख ३९ हजार ३०० रुपैयाँ पुगेको थियो। यो नेपाली बजारमा हालसम्मकै उच्च मूल्य हो। उक्त ऐतिहासिक विन्दुको तुलनामा अहिले सुन प्रतितोला ७० हजार २०० रुपैयाँ अर्थात् करिब २०.७ प्रतिशतले सस्तिएको छ।
सुनको मूल्यमा आएको यो ठूलो गिरावटले आम लगानीकर्ता, सुन व्यवसायी तथा उपभोक्तामाझ एउटा महत्वपूर्ण प्रश्न खडा गरेको छ— सुनको मूल्य अझै घट्ने हो कि अब पुनः बढ्न थाल्ने हो?
अमेरिकी डलरको मजबुती र ब्याजदरको दबाब
अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुनको मूल्य घट्नुको प्रमुख कारण अमेरिकी डलरको मजबुतीलाई मानिएको छ।
रोयटर्सका अनुसार सोमबार अमेरिकी डलर सन् २०२५ अप्रिलयताकै उच्च विन्दुको आसपास पुगेको थियो। अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुनको कारोबार अमेरिकी डलरमा हुने भएकाले डलर बलियो हुँदा अन्य मुद्रामा कारोबार गर्ने लगानीकर्ताका लागि सुन खरिद महँगो पर्छ। यसले सुनको माग र मूल्य दुवैमा दबाब सिर्जना गर्न सक्छ।
यससँगै अमेरिकी केन्द्रीय बैंक फेडरल रिजर्भले ब्याजदर बढाउन सक्ने सम्भावनाले पनि सुनको बजारलाई प्रभावित पारेको छ।
अमेरिकामा महँगी अपेक्षाअनुसार नियन्त्रणमा नआएको संकेत देखिएपछि फेडले ब्याजदर थप बढाउन सक्ने अनुमान बलियो बनेको छ। फेडका अधिकारीहरूले समेत महँगी नियन्त्रणका लागि थप कडा मौद्रिक नीति आवश्यक पर्न सक्ने संकेत दिएका छन्।
क्यान्सस सिटी फेडका अध्यक्ष जेफ स्मिडले महँगी अझै उच्च रहेको र त्यसलाई नियन्त्रणमा ल्याउन थप प्रयास आवश्यक रहेको बताएका थिए। त्यस्तै, फेडका उपाध्यक्ष फिलिप जेफर्सनका पछिल्ला अभिव्यक्तिले पनि ब्याजदर वृद्धिको सम्भावनालाई बल पुर्याएको रोयटर्सले जनाएको छ।
सोमबारको कारोबारका क्रममा सिएमई समूहको फेडवाच तथ्यांकले डिसेम्बरमा फेडले ब्याजदर ०.२५ प्रतिशत बिन्दुले बढाउने सम्भावना ९२ प्रतिशत र ०.५० प्रतिशत बिन्दुले बढाउने सम्भावना ८ प्रतिशत देखाएको थियो।
यद्यपि, यी तथ्यांक बजारमा आधारित अनुमान हुन्। फेडले ब्याजदर वृद्धिको अन्तिम निर्णय गरिसकेको भने छैन।
ब्याजदर बढ्दा बैंक निक्षेप तथा अमेरिकी सरकारी ऋणपत्रमा लगानी गर्नेहरूले तुलनात्मक रूपमा बढी प्रतिफल प्राप्त गर्न सक्छन्। तर सुन आफैँले ब्याज वा नियमित आम्दानी दिँदैन। यसको मूल्य बढेपछि बिक्री गरेर मात्रै लगानीकर्ताले नाफा कमाउन सक्छन्।
त्यसैले ब्याजदर बढ्ने अवस्थामा केही लगानीकर्ता सुनभन्दा नियमित प्रतिफल दिने वित्तीय साधनतर्फ आकर्षित हुन्छन्। यही कारण अमेरिकी सरकारी ऋणपत्रको प्रतिफल बढ्नु र ब्याजदर वृद्धिको अपेक्षाले सुनको मूल्यमा नकारात्मक प्रभाव पारेको हो।
विश्लेषकहरू पनि तत्काल सुन बजारप्रति सतर्क
अन्तर्राष्ट्रिय बजार विश्लेषकहरूले पनि तत्कालका लागि सुनको बजार कमजोर देखिएको बताएका छन्।
रोयटर्ससँग कुरा गर्दै केसिएम ट्रेडका प्रमुख बजार विश्लेषक टिम वाटररले अमेरिकी डलरको मजबुती, सरकारी ऋणपत्रको उच्च प्रतिफल र डिसेम्बरमा ब्याजदर बढ्ने अपेक्षाले सुनको मूल्यमा दबाब सिर्जना गरेको बताएका छन्।
उनका अनुसार अहिले सुनको बजार तटस्थदेखि केही कमजोर अवस्थामा छ। फेडका अधिकारीहरूले महँगी नियन्त्रणका लागि थप कडा कदम चाल्नुपर्ने संकेत दिएमा सुनको मूल्य अझै घट्न सक्ने जोखिम छ।
तर अमेरिकी अर्थतन्त्रको अवस्थाबारे फेडले सावधानीपूर्ण धारणा व्यक्त गरेमा सुनको मूल्यले पुनः केही राहत पाउन सक्ने उनको विश्लेषण छ।
यसले आगामी दिनमा अमेरिकी केन्द्रीय बैंकको मौद्रिक नीति, अधिकारीहरूका अभिव्यक्ति र ब्याजदरसम्बन्धी निर्णय सुनको मूल्य निर्धारणमा महत्वपूर्ण हुने देखाउँछ।
केन्द्रीय बैंकको खरिद बलियो, भौतिक सुनको मागमा भने कमी
अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुनको मूल्य घटिरहे पनि यसको दीर्घकालीन मागलाई समर्थन गर्ने आधारहरू कमजोर भइसकेका छैनन्।
विश्वका विभिन्न केन्द्रीय बैंकहरूले आफ्नो विदेशी मुद्रा सञ्चितिमा विविधीकरण गर्न र वित्तीय जोखिम कम गर्न सुन खरिदलाई निरन्तरता दिइरहेका छन्।
वर्ल्ड गोल्ड काउन्सिलले नोभेम्बर ३ मा सार्वजनिक गरेको सन् २०२६ को तेस्रो त्रैमासिक प्रतिवेदनअनुसार जुलाईदेखि सेप्टेम्बरसम्म विश्वका केन्द्रीय बैंक तथा सरकारी संस्थाहरूले आफ्नो सञ्चितिमा खुद ३२१ टन सुन थपेका छन्। यो अघिल्लो वर्षको सोही अवधिको तुलनामा ४२ प्रतिशत बढी हो।
त्यस्तै, सन् २०२६ को पहिलो नौ महिनामा केन्द्रीय बैंकहरूको कुल खुद सुन खरिद ६७५ टन पुगेको छ। यो अघिल्लो वर्षको सोही अवधिको तुलनामा ६ प्रतिशत बढी हो।
यसले सुनलाई दीर्घकालीन वित्तीय सुरक्षाको महत्वपूर्ण सम्पत्तिका रूपमा हेर्ने प्रवृत्ति अझै कायम रहेको देखाउँछ।
सुनमा आधारित एक्सचेन्ज ट्रेडेड फन्ड (इटिएफ) मा पनि लगानी बढेको छ। तेस्रो त्रैमासिकमा यस्ता कोषमा २११ टन सुन थपिएको थियो। यससँगै इटिएफहरूको कुल सुन सञ्चिति बढेर ४ हजार २५६ टन पुगेको काउन्सिलले जनाएको छ।
तर भौतिक सुन अर्थात् बार र सिक्का खरिद गर्ने लगानीकर्ताको माग भने घटेको छ। तेस्रो त्रैमासिकमा विश्वभर सुनका बार र सिक्काको माग अघिल्लो वर्षको सोही अवधिको तुलनामा १९ प्रतिशतले घटेर २६८ टनमा झरेको थियो।
सुनको मूल्यमा देखिएको तीव्र उतारचढाव र आगामी मूल्य दिशाबारे अनिश्चितताका कारण भौतिक सुन खरिद गर्ने लगानीकर्ता केही समय पर्ख र हेरको अवस्थामा रहेको विश्लेषण गरिएको छ।
यसबाट अन्तर्राष्ट्रिय सुन बजारमा फरक–फरक प्रवृत्ति देखिन्छ। एकातिर केन्द्रीय बैंक र लगानी कोषहरूको खरिद बढिरहेको छ भने अर्कोतिर व्यक्तिगत लगानीकर्ताले भौतिक सुन खरिदमा सावधानी अपनाइरहेका छन्।
अब सुनको मूल्य बढ्ला कि अझै घट्ला?
सुनको आगामी मूल्य दिशा अहिले नै निश्चित रूपमा अनुमान गर्न कठिन छ। किनभने यसको मूल्यलाई घटाउने र बढाउने दुवै प्रकारका आर्थिक तथा राजनीतिक पक्ष सक्रिय छन्।
छोटो अवधिमा अमेरिकी डलर बलियो रहनु, सरकारी ऋणपत्रको प्रतिफल उच्च हुनु र ब्याजदर बढ्ने सम्भावना सुनका लागि प्रतिकूल देखिएका छन्। यी अवस्था कायम रहे अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुनको मूल्यमा थप गिरावट आउन सक्छ।
तर दीर्घकालीन रूपमा सुनको मागलाई समर्थन गर्ने आधार पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण छन्।
विश्वका केन्द्रीय बैंकहरूको निरन्तर खरिद, बढ्दो सरकारी ऋण, विश्व अर्थतन्त्रमा देखिने अनिश्चितता, भूराजनीतिक तनाव तथा वित्तीय बजारमा आउन सक्ने अस्थिरताले सुनलाई पुनः आकर्षक लगानीको माध्यम बनाउन सक्छ।
वर्ल्ड गोल्ड काउन्सिलले पनि सन् २०२६ को बाँकी अवधिमा सुनको बजारमा विपरीत आर्थिक प्रवृत्तिहरूको प्रभाव रहने आकलन गरेको छ। उच्च ब्याजदर र बलियो डलरले सुनको माग घटाउन सक्ने भए पनि सरकारी वित्तीय अवस्थाप्रतिको चिन्ता, महँगीको जोखिम र भूराजनीतिक तनावले सुनको माग बढाउन सक्ने सम्भावना छ।
त्यसैले अहिलेको मूल्य गिरावटलाई सुनको बजार लामो समयसम्म ओरालो लागिरहने निश्चित संकेतका रूपमा लिन मिल्दैन। त्यस्तै, केन्द्रीय बैंकहरूको खरिद बढिरहेको छ भन्दैमा सुनको मूल्य तत्काल बढिहाल्छ भन्ने पनि होइन।
नेपालमा सुनको मूल्य निर्धारणमा डलरको भूमिका महत्वपूर्ण
नेपालमा सुनको मूल्य अन्तर्राष्ट्रिय बजारको भाउसँगै अमेरिकी डलर र नेपाली रुपैयाँबीचको विनिमय दरबाट पनि प्रभावित हुन्छ।
अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुनको मूल्य प्रतिट्रोय औंसका आधारमा निर्धारण गरिन्छ। एक ट्रोय औंसमा करिब ३१.१०३५ ग्राम सुन हुन्छ भने एक तोलामा करिब ११.६६३८ ग्राम सुन हुन्छ।
अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुनको मूल्य घट्दा नेपालमा आयात हुने सुनको आधार मूल्य पनि घट्ने दबाब पर्छ। तर अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा मूल्य घटेकै अनुपातमा नेपाली बजारमा सुन सस्तो हुन्छ भन्ने हुँदैन।
यसको प्रमुख कारण अमेरिकी डलरको विनिमय दर हो।
उदाहरणका लागि अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुनको मूल्य ५ प्रतिशतले घट्यो तर सोही अवधिमा अमेरिकी डलरको तुलनामा नेपाली रुपैयाँ कमजोर भयो भने नेपालमा सुनको मूल्य ५ प्रतिशत नै घट्न आवश्यक छैन। डलर महँगिँदा सुन आयात गर्न बढी नेपाली रुपैयाँ खर्च गर्नुपर्ने हुन्छ।
यसका अतिरिक्त सुन आयातमा लाग्ने भन्सार महसुल, आयात खर्च तथा अन्य लागतले पनि नेपाली बजारमा सुनको मूल्य निर्धारणमा प्रभाव पार्छन्।
त्यसैले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुनको मूल्य घट्नु नेपाली उपभोक्ताका लागि राहतको विषय भए पनि नेपालमा वास्तविक मूल्य कति घट्छ भन्ने कुरा विनिमय दर र आयात लागतमा समेत निर्भर रहन्छ।
निष्कर्ष : सुन सस्तो भएको छ, तर मूल्यको भविष्य अझै अनिश्चित
अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुनको मूल्यमा आएको पछिल्लो गिरावटले केही समयअघिसम्म निरन्तर नयाँ रेकर्ड बनाइरहेको सुन बजारको दिशा परिवर्तन भएको संकेत गरेको छ।
नेपालमा पनि ऐतिहासिक उच्च विन्दुबाट प्रतितोला ७० हजार रुपैयाँभन्दा बढी मूल्य घटिसकेको छ। यसले सुन खरिद गर्न चाहने उपभोक्तालाई केही राहत दिएको छ भने सुनमा लगानी गरेका व्यक्तिहरूलाई भने मूल्यको आगामी दिशाबारे पुनर्विचार गर्न बाध्य बनाएको छ।
अमेरिकी डलरको मजबुती र ब्याजदर वृद्धिको सम्भावनाले तत्काल सुनको मूल्यमा थप दबाब सिर्जना गर्न सक्छ। तर विश्वका केन्द्रीय बैंकहरूको निरन्तर खरिद, इटिएफमा बढ्दो लगानी र विश्व अर्थतन्त्रमा कायम अनिश्चितताले सुनको मूल्यलाई पुनः समर्थन दिन सक्ने सम्भावना पनि उत्तिकै छ।
अन्ततः सुनको मूल्य कहाँ पुगेर स्थिर हुन्छ र कहिलेदेखि पुनः उकालो लाग्छ भन्ने कुरा अमेरिकी मौद्रिक नीति, डलरको विनिमय दर, विश्व अर्थतन्त्रको अवस्था र लगानीकर्ताको व्यवहारले निर्धारण गर्नेछ।
अहिलेको अवस्थामा सुन सस्तो भएको छ, तर अझै सस्तो हुन्छ वा फेरि महँगिन्छ भन्ने निर्णय गर्न हतार गर्नु उचित देखिँदैन।
प्रकाशित : कात्तिक ३०, २०८३




