श्रावण शुक्ल पूर्णिमाका दिन नेपालभर श्रद्धा, भक्ति र उल्लासका साथ मनाइने रक्षा बन्धन तथा जनै पूर्णिमा हिन्दू धर्मावलम्बीहरूको अत्यन्त पवित्र पर्व हो। यस दिन धार्मिक आस्था, पारिवारिक प्रेम, सामाजिक सद्भाव तथा आध्यात्मिक शुद्धताको अद्भुत संगम देख्न पाइन्छ। नेपालमा यी दुई परम्परा एउटै दिन मनाइने भएकाले यस पर्वको धार्मिक तथा सांस्कृतिक महत्त्व अझ विशेष मानिन्छ।

किन मनाइन्छ जनै पूर्णिमा?

जनै पूर्णिमाको दिन विशेषगरी ब्राह्मण तथा क्षेत्री समुदायका पुरुषहरूले वैदिक मन्त्रोच्चारणका साथ पुरानो जनै फेरेर नयाँ जनै धारण गर्छन्। जनैलाई पवित्रता, आत्मसंयम, ज्ञान, कर्तव्यबोध र धार्मिक अनुशासनको प्रतीक मानिन्छ। नयाँ जनै धारण गर्नुको अर्थ पुराना कमजोरी र अशुद्धतालाई त्यागी नयाँ संकल्पका साथ धर्ममय जीवनको सुरुवात गर्नु हो।

यस दिन पुरोहितबाट हातमा रक्षा सूत्र (डोरो) बाँध्ने परम्परा पनि छ। यो रक्षा सूत्रले व्यक्ति, परिवार तथा समाजलाई नकारात्मक शक्ति, विपत्ति र दुःखबाट रक्षा गर्ने धार्मिक विश्वास रहेको छ। साथै, यस दिन ऋषिहरूप्रति श्रद्धाञ्जली अर्पण गर्ने ऋषि तर्पणी पनि गरिन्छ।

किन मनाइन्छ रक्षा बन्धन?

रक्षा बन्धन दाजुभाइ र दिदीबहिनीबीचको अटुट प्रेम, विश्वास, सम्मान र संरक्षणको प्रतीक पर्व हो। यस दिन दिदीबहिनीले दाजुभाइको नाडीमा रक्षा सूत्र (राखी) बाँधेर उनीहरूको दीर्घायु, सुख, समृद्धि र सफलताको कामना गर्छन्। प्रत्युत्तरमा दाजुभाइले दिदीबहिनीको सम्मान गर्दै जीवनभर रक्षा गर्ने वचन दिन्छन्।

रक्षा बन्धनले केवल रगतको सम्बन्धलाई मात्र होइन, प्रेम, विश्वास र मानवताको सम्बन्धलाई पनि अझ बलियो बनाउने सन्देश दिन्छ।

नेपालमा जनै पूर्णिमाको विशेषता

नेपालमा यस दिन गोसाइँकुण्डलगायत विभिन्न पवित्र तीर्थस्थलमा स्नान गर्ने ठूलो धार्मिक परम्परा छ। नेवार समुदायले यस अवसरमा पौष्टिक क्वाँटी खाने चलन पनि पालना गर्छन्, जसले स्वास्थ्य र समृद्धिको कामना गर्ने विश्वास रहेको छ। यस पर्वले नेपालको धार्मिक, सांस्कृतिक तथा सामाजिक विविधतालाई एक सूत्रमा बाँध्ने महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्दछ।

रक्षा बन्धन तथा जनै पूर्णिमाको महत्त्व

• धार्मिक आस्था, पवित्रता र आत्मअनुशासनको संरक्षण गर्दछ।
• दाजुभाइ तथा दिदीबहिनीबीचको प्रेम, विश्वास र जिम्मेवारीलाई सुदृढ बनाउँछ।
• परिवार, समाज र समुदायबीच एकता, सद्भाव र सहकार्यको भावना अभिवृद्धि गर्दछ।
• सकारात्मक सोच, नैतिक मूल्य र संस्कृतिप्रतिको सम्मानलाई पुस्तान्तरण गर्न प्रेरित गर्दछ।
• नेपाली मौलिक संस्कृति र धार्मिक परम्पराको संरक्षण तथा प्रवर्द्धनमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्‍याउँछ।

रक्षा बन्धन तथा जनै पूर्णिमा केवल एउटा धार्मिक पर्व मात्र होइन, यो आस्था, आत्मशुद्धि, पारिवारिक सम्बन्ध, सामाजिक सद्भाव र नेपाली संस्कृतिको गौरवपूर्ण पहिचान हो। यस पर्वले प्रेम, संरक्षण, जिम्मेवारी र मानवताको अमूल्य सन्देश फैलाउँदै समाजमा एकता र सद्भाव कायम राख्न प्रेरणा दिन्छ। यस शुभ अवसरमा सबै नेपालीमा सुख, शान्ति, समृद्धि, सुस्वास्थ्य तथा आपसी प्रेमको भावना अझ प्रगाढ हुँदै जाओस् भन्ने शुभकामना।