काठमाडौं, असोज १ । आज नेपालभर भगवान् विश्वकर्माको पूजा–आराधना गरी विश्वकर्मा पूजा मनाइँदैछ। प्रत्येक वर्ष असोज १ गते अर्थात् कन्या सङ्क्रान्तिका दिन मनाइने यो पर्व विशेषगरी उद्योग, कलकारखाना, वर्कसप, ग्यारेज, निर्माण क्षेत्र, प्राविधिक कार्यस्थल तथा विभिन्न व्यवसायमा प्रयोग हुने मेसिन, औजार, सवारीसाधन र प्रविधिको पूजा गर्ने परम्परासँग जोडिएको छ।

श्रम र सीपको सम्मान

हिन्दू धार्मिक परम्परामा भगवान् विश्वकर्मालाई निर्माण, वास्तुकला, शिल्प तथा प्रविधिका देवताका रूपमा मानिन्छ। त्यसैले विश्वकर्मा पूजा केवल धार्मिक आस्थाको पर्व मात्र नभई श्रम, सीप, सिर्जनशीलता र उत्पादनका साधनप्रतिको सम्मानको दिनका रूपमा पनि लिइन्छ।

नेपालमा विशेषगरी मेकानिक्स, इन्जिनियरिङ, निर्माण, धातु तथा काष्ठकला, प्रिन्टिङ, उद्योग तथा यातायात क्षेत्रमा संलग्न श्रमिक र व्यवसायीले यस दिनलाई विशेष महत्व दिने गरेका छन्।

कसरी मनाइन्छ विश्वकर्मा पूजा?

विश्वकर्मा पूजाको अवसरमा बिहानै कार्यस्थल, कारखाना, ग्यारेज तथा पसलहरू सफा गरिन्छ। त्यसपछि भगवान् विश्वकर्माको तस्वीर वा मूर्ति स्थापना गरी पूजा गरिन्छ।

पूजाका क्रममा मेसिन, औजार, कम्प्युटर, उत्पादन उपकरण, मोटर, जेनेरेटर, सवारीसाधन तथा अन्य प्राविधिक सामग्रीलाई सफा गरी फूलमाला, अक्षता, अबिर तथा टीका लगाएर पूजा गर्ने चलन छ। फलफूल, मिठाई तथा प्रसाद चढाएर कामदार तथा कर्मचारीबीच प्रसाद वितरण गरिन्छ। (Ratopati)

कारखाना र उद्योगमा विशेष उत्साह

विश्वकर्मा पूजा उद्योग तथा कलकारखानामा सामूहिक रूपमा मनाउने परम्परा पनि बढ्दो छ। यस दिन कार्यस्थल सजाउने, भगवान् विश्वकर्माको प्रतिमा स्थापना गर्ने र कर्मचारी तथा श्रमिकको सहभागितामा विशेष पूजा गर्ने गरिन्छ।

नेपालका विभिन्न औद्योगिक क्षेत्र तथा सहरमा आज बिहानैदेखि उद्योग, वर्कसप र ग्यारेजहरूमा पूजा तथा सजावट गरिएको देखिन्छ। कतिपय स्थानमा पूजा गरिएका विश्वकर्माका मूर्ति अर्को दिन नदी वा जलाशयमा विसर्जन गर्ने परम्परा पनि रहेको छ। (Ratopati)

नयाँ सवारीसाधनदेखि पुराना गाडीसमेत पूजा

विश्वकर्मा पूजाको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष सवारीसाधन पूजा हो। नयाँ सवारीसाधन खरिद गरेका मात्र होइन, पुराना सवारीसाधनका धनीहरूले पनि आफ्नो गाडी सफा गरी पूजा गर्ने गर्छन्।

काठमाडौं उपत्यकाका विभिन्न शक्तिपीठ तथा मन्दिर परिसरमा समेत आज सवारीसाधन पूजा गर्ने भक्तजनको भीड देखिएको छ। (Ratopati)

आधुनिक प्रविधिसँग जोडिँदै पर्व

समयसँगै विश्वकर्मा पूजाको स्वरूप पनि विस्तार हुँदै गएको छ। परम्परागत रूपमा हथौडा, आरी, मेसिन र औद्योगिक उपकरणको पूजा गरिने भए पनि अहिले कम्प्युटर, प्रिन्टर, इलेक्ट्रोनिक उपकरण, आधुनिक मेसिनरी तथा अन्य प्रविधिगत साधनलाई समेत पूजा गर्ने गरिएको छ।

यस अर्थमा विश्वकर्मा पूजा परम्परा र आधुनिक प्रविधिबीचको सम्बन्धलाई झल्काउने पर्वका रूपमा समेत विकसित हुँदै गएको देखिन्छ।

श्रमिक र उत्पादनशील शक्तिको पर्व

विश्वकर्मा पूजाले मानिसको दैनिक जीवनमा श्रम, प्रविधि र उत्पादनको महत्वलाई स्मरण गराउँछ। आफूले प्रयोग गर्ने औजार र मेसिनको संरक्षण, सुरक्षित प्रयोग तथा कामप्रतिको सम्मान गर्नुपर्ने सन्देशसमेत यस पर्वले दिएको देखिन्छ।

यसैले विश्वकर्मा पूजा धार्मिक आस्था र संस्कृतिसँगै श्रम गर्ने हात, सीप, प्रविधि र उत्पादनशील शक्तिप्रति सम्मान व्यक्त गर्ने अवसरका रूपमा नेपालमा स्थापित हुँदै गएको छ।

आज विश्वकर्मा पूजा मनाउँदै गर्दा देशभरका उद्योग, व्यवसाय, वर्कसप, ग्यारेज तथा कार्यस्थलमा संलग्न सबै श्रमिक, प्राविधिक, व्यवसायी तथा उद्यमीमा उत्साह र समृद्धिको कामना गरिएको छ।