काठमाडौं — नेपालीहरूको महान् पर्व दशैं नजिकिँदै जाँदा काठमाडौं उपत्यकामा रहेका नागरिक घर फर्किने तयारीमा छन्। रोजगारी, अध्ययन तथा विभिन्न कामका लागि राजधानीमा बस्दै आएका हजारौँ परिवार दशैं मनाउन आफ्नो गाउँघर फर्किने तयारीमा रहे पनि यस वर्षको यात्रा सहज हुनेभन्दा पनि सास्तीपूर्ण बन्ने चिन्ता बढेको छ।

दशैंको समयमा हरेक वर्ष काठमाडौं उपत्यकाबाट ठूलो संख्यामा मानिस बाहिरिने गर्छन्। यस वर्ष पनि १० लाखभन्दा बढी यात्रु उपत्यका छाड्ने अनुमान गरिएको छ। यात्रुको चाप बढ्दै जाँदा सार्वजनिक यातायातमा टिकट पाउन कठिन हुने, बसपार्कमा लामो लाइन लाग्ने, सवारीसाधनमा अत्यधिक भीड हुने तथा तोकिएकोभन्दा बढी भाडा असुली हुने समस्या दोहोरिने चिन्ता यात्रुमा छ।

अग्रिम टिकट खुल्ने दिनको प्रतीक्षा

दशैंका लागि सार्वजनिक यातायातको अग्रिम टिकट बुकिङ असोज २३ गतेदेखि खुल्ने निर्णय भएको छ। यात्रुले नयाँ बसपार्क, कलंकी, बल्खु, कोटेश्वर, चाबहिललगायत स्थानबाट टिकट लिन सक्नेछन् भने केही अनलाइन माध्यमबाट पनि टिकट बुक गर्न सकिने व्यवस्था गरिएको छ।

तर अग्रिम टिकट खुले पनि यात्रुको मागअनुसार पर्याप्त सवारीसाधन उपलब्ध हुने–नहुने विषय अझै चुनौतीपूर्ण छ। टिकट बुकिङ सुरु हुने समय नजिकिँदै गर्दा लोकप्रिय गन्तव्यतर्फका सिट छिट्टै भरिने सम्भावना छ। विशेषगरी फूलपाती, अष्टमी र नवमीको आसपास घर फर्किने यात्रुको चाप अत्यधिक हुने अनुमान गरिएको छ।

यसले अन्तिम समयमा टिकट खोज्ने यात्रुलाई थप समस्या पार्न सक्छ। टिकट नपाएपछि यात्रुहरू दलाल, अनधिकृत टिकट विक्रेता वा महँगो भाडा असुल्ने व्यक्तिको सम्पर्कमा पुग्ने जोखिमसमेत बढ्ने देखिन्छ।

टिकटभन्दा ठूलो समस्या भाडाको

दशैंमा यात्रुको सबैभन्दा ठूलो गुनासो बन्ने गरेको विषय हो—तोकिएकोभन्दा बढी भाडा।

सरकारले आधिकारिक भाडादर तोके पनि चाडपर्वको भीडलाई अवसर बनाएर यात्रुसँग अतिरिक्त रकम असुल्ने प्रवृत्ति विगतदेखि नै देखिँदै आएको छ। सामान्य अवस्थामा पाइने टिकटसमेत दशैंको समयमा महँगोमा बेच्ने, टिकट छैन भन्दै यात्रुलाई अन्य विकल्प खोज्न बाध्य बनाउने र अनधिकृत माध्यमबाट टिकट बिक्री गर्ने समस्या यात्रुले भोग्दै आएका छन्।

सरकारले भने तोकिएकोभन्दा बढी भाडा नलिन र टिकटमा अनियमितता नगर्न व्यवसायीलाई सचेत गराएको छ। टिकट काउन्टरमा आधिकारिक कर्मचारीबाट मात्र टिकट लिन र सार्वजनिक रूपमा राखिएको भाडादर हेरेर मात्र रकम तिर्न यात्रुलाई आग्रह गरिएको छ।

यसअघि पनि सार्वजनिक यातायातमा तोकिएकोभन्दा बढी भाडा लिने, भाडासूची नदेखाउने तथा यात्रुपिच्छे फरक भाडा असुल्ने गुनासो सार्वजनिक हुँदै आएको थियो।

बसपार्कमा भीड, सडकमा जाम

दशैं नजिकिँदै जाँदा काठमाडौंका प्रमुख बसपार्क तथा प्रस्थान बिन्दुहरूमा यात्रुको चाप बढ्ने निश्चित छ। नयाँ बसपार्क, कलंकी, बल्खु, कोटेश्वरलगायत क्षेत्रमा टिकट लिनेदेखि बस चढ्नेसम्म यात्रुले घण्टौँ कुर्नुपर्ने अवस्था आउन सक्छ।

त्यसमाथि काठमाडौं उपत्यकाबाट बाहिरिने मुख्य सडकमा सवारीसाधनको अत्यधिक चाप थपिनेछ। एउटै समयमा हजारौँ सार्वजनिक तथा निजी सवारीसाधन सडकमा निस्किँदा नागढुंगा, कोटेश्वर, भक्तपुर, फर्पिङलगायत नाकामा लामो जाम हुने सम्भावना छ।

यात्रुहरू समयमै घर पुग्ने हतारमा हुने भएकाले सडकमा सवारीसाधनको चापसँगै ट्राफिक व्यवस्थापन पनि ठूलो चुनौती बन्नेछ।

बिग्रिएका सडक र पहिरोको अर्को जोखिम

यस वर्षको दशैं यात्रा विगतभन्दा थप चुनौतीपूर्ण हुनुको अर्को कारण सडकको अवस्था हो। बाढी, पहिरो र अविरल वर्षाका कारण विभिन्न राजमार्ग तथा ग्रामीण सडकमा क्षति पुगेको छ। कतिपय स्थानमा सडक र पुल क्षतिग्रस्त भएकाले लामो दूरीको यात्रा अझ जोखिमपूर्ण बन्न सक्ने देखिएको छ। (The Kathmandu Post)

सडकमा जाम, पहिरो वा दुर्घटना हुँदा यात्रुहरू घण्टौँ बाटोमै रोकिनुपर्ने अवस्था आउन सक्छ। त्यसैले यस वर्ष दशैंको यात्रा केवल टिकट पाउने विषयमा सीमित नभई सुरक्षित र समयमै गन्तव्यमा पुग्ने विषयसमेत चुनौतीपूर्ण बनेको छ।

क्षमताभन्दा बढी यात्रु बोक्ने जोखिम

दशैंको भीडमा धेरैभन्दा धेरै यात्रु बोक्ने दबाब व्यवसायीमाथि हुने गर्छ। यही कारण क्षमताभन्दा बढी यात्रु बोक्ने, चालकलाई पर्याप्त आराम नदिई लामो दूरीमा सवारी चलाउने तथा सवारीको यान्त्रिक अवस्थालाई पर्याप्त परीक्षण नगर्ने जोखिम बढ्न सक्छ।

यस वर्ष लामो दूरीका सवारीसाधनमा दुई जना चालक अनिवार्य राख्ने व्यवस्था गरिएको छ। चालकको थकानका कारण हुने सम्भावित दुर्घटना न्यूनीकरणका लागि यस्तो व्यवस्था गरिएको हो। (Ekantipur)

तर नियम बनाउनु मात्र पर्याप्त हुँदैन। त्यसको प्रभावकारी कार्यान्वयन, नियमित अनुगमन र यात्रु सुरक्षालाई पहिलो प्राथमिकतामा राख्ने व्यवहार आवश्यक छ।

अन्तिम समयमा टिकट खोज्ने यात्रु झन् समस्यामा

दशैंको मुख्य चाप सुरु हुनुअघि नै टिकट बुक नगर्ने यात्रुले अन्तिम समयमा ठूलो समस्या भोग्नुपर्ने सम्भावना छ। आफू जाने गन्तव्यको टिकट नपाउने, महँगो मूल्य तिर्नुपर्ने वा अनधिकृत व्यक्तिबाट टिकट लिनुपर्ने अवस्था आउन सक्छ।

त्यसैले यात्रुले सकेसम्म समयमै अग्रिम टिकट बुक गर्ने, आधिकारिक काउन्टर वा विश्वसनीय अनलाइन माध्यम प्रयोग गर्ने र टिकटमा उल्लेख भएको रकमभन्दा बढी भुक्तानी नगर्ने सावधानी अपनाउनुपर्ने देखिन्छ।

दशैं घर जाने खुसीमा सास्ती नहोस्

दशैं परिवारसँग भेटघाट गर्ने, आशीर्वाद लिने र खुसी साटासाट गर्ने पर्व हो। तर वर्षौँदेखि यही समयमा सार्वजनिक यातायातको अव्यवस्था, टिकटको अभाव, महँगो भाडा, सडक जाम र दुर्घटनाको जोखिमले यात्रुको उत्साहमा असर पार्दै आएको छ।

सरकार, यातायात व्यवसायी, ट्राफिक प्रहरी र स्थानीय प्रशासनले समन्वय गरेर समयमै सडकको अवस्था सुधार्ने, पर्याप्त सवारीसाधन परिचालन गर्ने, टिकटमा हुने अनियमितता रोक्ने र यात्रुको सुरक्षालाई प्राथमिकतामा राख्ने हो भने दशैं यात्रा धेरै हदसम्म सहज बनाउन सकिन्छ।

अन्ततः दशैंमा घर फर्किने यात्रुका लागि ‘टिकट पाइन्छ कि पाइँदैन?’ भन्दा ‘सुरक्षित रूपमा घर पुगिन्छ कि पुगिँदैन?’ भन्ने प्रश्न महत्वपूर्ण हो। चाडपर्वको भीडलाई कमाउने अवसरभन्दा नागरिकलाई सुरक्षित र सम्मानजनक यात्रा गराउने जिम्मेवारीका रूपमा लिनु अहिलेको प्रमुख आवश्यकता हो।