स्वास्थ्य विशेष | बडादसैँका लागि उपयोगी जानकारी

दसैँ नेपालीहरूको महान् सांस्कृतिक तथा पारिवारिक पर्व हो। यो पर्वमा मान्यजनबाट टीका र जमरा ग्रहण गर्ने, आफन्तसँग भेटघाट गर्ने, मिठामिठा परिकार खाने र खुसी साटासाट गर्ने परम्परा छ। दसैँको आगमनसँगै घरघरमा मासु, चिउरा, सेलरोटी, खीर, मिठाई र विभिन्न परिकार तयार गरिन्छन्।

तर चाडपर्वको रमाइलोमा खानपानमा ध्यान नदिँदा अपच, पेट दुख्ने, कब्जियत, अम्लपित्त तथा रगतमा चिनी र बोसोको मात्रा बढ्ने समस्या देखिन सक्छ। त्यसैले दसैँमा परम्परागत परिकारको स्वाद लिँदै स्वास्थ्यको रक्षा गर्नु आवश्यक छ।

१. दसैँमा खान उपयुक्त परिकारहरू

मासु: आवश्यक मात्रामा सेवन गरौँ

मासु प्रोटिन, फलाम र भिटामिन बी१२ जस्ता पोषक तत्त्वको स्रोत हो। दसैँमा मासु खानु स्वाभाविक भए पनि बोसो कम भएको मासु छनोट गर्नु राम्रो हुन्छ। मासु राम्रोसँग पकाएर खाने र धेरै तेलमा तारिएका परिकार कम खाने बानी बसालौँ। प्रशोधित मासु तथा अत्यधिक बोसोयुक्त मासुको सेवन सीमित गरौँ।

सेलरोटी: स्वादसँगै मात्राको पनि ख्याल

सेलरोटी दसैँको लोकप्रिय परिकार हो। यसमा मुख्यतः कार्बोहाइड्रेट र तेलबाट ऊर्जा प्राप्त हुन्छ। तर धेरै तेलमा पकाइएको सेलरोटी अत्यधिक मात्रामा खाँदा शरीरमा अतिरिक्त ऊर्जा जम्मा हुन सक्छ। त्यसैले सन्तुलित मात्रामा खाऔँ र एउटै समयमा धेरै परिकार नखाऔँ।

भात, दाल, तरकारी र साग

दसैँमा मासु र मिठाईसँगै दाल, हरियो सागसब्जी तथा विभिन्न तरकारी पनि खानुपर्छ। दालले प्रोटिन र रेसायुक्त तत्त्व दिन्छ भने तरकारी तथा सागसब्जीले भिटामिन, खनिज र रेसा उपलब्ध गराउँछन्। सन्तुलित भोजनले पाचन प्रणालीलाई स्वस्थ राख्न सहयोग गर्छ।

फलफूल: शरीरलाई पोषण दिने विकल्प

स्याउ, सुन्तला, केरा, अम्बा, मेवा र मौसमअनुसार पाइने अन्य फलफूल खानु लाभदायक हुन्छ। फलफूलमा पाइने भिटामिन, खनिज र रेसाले स्वास्थ्य कायम राख्न मद्दत गर्छ। मिठाईको विकल्पका रूपमा पनि फलफूल रोज्न सकिन्छ।

दही र अन्य दूधजन्य परिकार

दहीमा प्रोटिन र क्याल्सियम पाइन्छ। सहन सक्ने व्यक्तिले सन्तुलित मात्रामा दही खान सक्छन्। तर दूधजन्य परिकारले पेट फुल्ने वा असहज हुने समस्या भएका व्यक्तिले आफ्नो सहनशीलताअनुसार सेवन गर्नुपर्छ।

२. दसैँमा खानपान गर्दा अपनाउनुपर्ने १० स्वास्थ्य सुझाव

३. दसैँमा बालबालिका र ज्येष्ठ नागरिकको खानपान

बालबालिकालाई धेरै गुलियो, चिल्लो र मसलेदार खानेकुरा दिनुको सट्टा उमेरअनुसार सन्तुलित भोजन दिनुपर्छ। खाना खानुअघि हात धुने र सफा पानी पिउने बानी सिकाउनु पनि महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

ज्येष्ठ नागरिकको पाचन क्षमता, दाँतको अवस्था तथा दीर्घरोगलाई ध्यानमा राखेर नरम, सुपाच्य र पोषिलो खाना दिनु उचित हुन्छ। मासु राम्ररी पकाइएको हुनुपर्छ र अत्यधिक चिल्लो परिकार सीमित गर्नुपर्छ।

४. धेरै खाएपछि पेट असहज भए के गर्ने?

• केही समय आराम गर्नुहोस् र सहज महसुस भएपछि हल्का हिँड्नुहोस्।

• पानी नियमित रूपमा पिउनुहोस्।

• अर्को भोजन हल्का र सन्तुलित राख्नुहोस्।

• आफैँले जथाभावी औषधि सेवन नगर्नुहोस्।

• तीव्र पेट दुखाइ, लगातार बान्ता, छाती दुख्ने वा सास फेर्न गाह्रो हुने लक्षण देखिएमा तत्काल स्वास्थ्य सेवा लिनुहोस्।

स्वस्थ खानपानले दसैँको खुसी बढाउँछ

दसैँ स्वादिष्ट परिकार खाने, परिवारसँग समय बिताउने र संस्कृतिको संरक्षण गर्ने अवसर हो। तर पर्वको वास्तविक खुसी स्वस्थ शरीर र प्रसन्न मनमा निर्भर हुन्छ। त्यसैले मासु, सेलरोटी, मिठाई तथा अन्य परिकारको स्वाद लिँदै सन्तुलित भोजन, पर्याप्त पानी, सरसफाइ र नियमित हिँडडुललाई पनि प्राथमिकता दिऔँ।

यस दसैँमा हाम्रो संकल्प होस्— स्वादिलो खाना, सन्तुलित आहार र स्वस्थ जीवन।