काठमाडौँ, असोज २५ — गोरखाको उत्तरी क्षेत्रमा पर्ने बुढीगण्डकी नदीमा आइतबार बिहान आएको भीषण बाढीले तटीय बस्ती, पुल तथा भौतिक संरचनामा ठूलो क्षति पुर्याएको छ। अचानक बढेको नदीको बहावले चुमनुब्री गाउँपालिकाका सल्लेरी, जगत र आसपासका बस्ती प्रभावित भएका छन् भने धार्चे गाउँपालिका तथा आरुघाट क्षेत्रसमेत जोखिममा परेका छन्।
प्रारम्भिक विवरणअनुसार बाढीले घरहरू बगाउनुका साथै झोलुङ्गे पुल र मोटर गुड्ने फलामे पुलमा क्षति पुर्याएको छ। बुढीगण्डकी जलविद्युत् आयोजनाको निर्माणस्थलमा रहेका शिविर तथा केही उपकरणसमेत बाढीले बगाएको विवरण सार्वजनिक भएको छ। घटनाबाट भएको कुल क्षतिको यकिन विवरण भने आउन बाँकी छ।
नदी थुनिएपछि एक्कासि आएको बाढीको आशङ्का
प्रारम्भिक विवरणअनुसार गोरखाको चुमनुब्री गाउँपालिका–६ अन्तर्गत लोक्पा र चुम्लिङबीच पहिरो खसेर नदी थुनिएपछि पानी एक्कासि बाहिर निस्कँदा बाढी आएको हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ। अर्को सम्भावित कारणका रूपमा चुम्चेत आसपासको क्षेत्रमा नदी थुनिएको हुन सक्ने विषय पनि उठाइएको छ।
तर बाढी आउनुको वास्तविक कारणबारे सम्बन्धित निकायबाट अन्तिम पुष्टि भइसकेको छैन। पहाडी क्षेत्रमा पहिरोले नदीको बहाव रोकिँदा पानी जम्मा हुने र अवरोध फुटेपछि तल्लो तटीय क्षेत्रमा एक्कासि ठूलो बाढी आउने जोखिम रहन्छ।
स्थानीयवासीले बिहानै नदीको बहाव असामान्य रूपमा बढेको र ठूलो आवाज सुनिएको बताएका छन्। बाढीको गति तीव्र भएकाले नदी आसपासका बासिन्दालाई तत्काल सुरक्षित स्थानतर्फ जान आग्रह गरिएको छ।
सल्लेरी र जगत बजारमा ठूलो क्षति
बाढीबाट चुमनुब्री गाउँपालिकाका विभिन्न बस्तीमा घर तथा अन्य संरचना प्रभावित भएका छन्। प्रारम्भिक समाचारअनुसार सल्लेरी बजारका केही संरचना बगेका छन् भने जगत बजार क्षेत्रमा समेत उल्लेख्य क्षति पुगेको छ।
चुमनुब्री गाउँपालिका–३ अन्तर्गत सिर्दिबास र आसपासका बस्तीमा घर बगेका तथा केही घरभित्र बाढी पसेको विवरण प्राप्त भएको छ। न्याकचेत र सिर्दिबास जोड्ने पुरानो झोलुङ्गे पुलसमेत बाढीले बगाएको जनाइएको छ।
धार्चे गाउँपालिका–५ को माछाखोलाबाट केरौँजा जोड्ने झोलुङ्गे पुलमा पनि क्षति पुगेको छ। माछाखोलाको तल्लो बस्तीका केही घर तथा अस्थायी संरचनामा बाढी पसेको प्रारम्भिक विवरण छ। धार्चे गाउँपालिका–३ को सल्लेरी क्षेत्रमा समेत घरहरू जोखिममा रहेको बताइएको छ।
आरुघाट क्षेत्रमा पनि सतर्कता
बुढीगण्डकीको बहाव बढ्दै गएपछि गोरखाको आरुघाट क्षेत्रका बासिन्दालाई पनि सतर्क रहन आग्रह गरिएको छ। आरुघाट गाउँपालिका–२ र ३ जोड्ने सोतीस्थित फलामे पुल बाढीले बगाएको विवरण सार्वजनिक भएको छ।
नदीको बहाव तल्लो तटीय क्षेत्रमा समेत जोखिमपूर्ण हुन सक्ने भएकाले नदी किनारमा बसोबास गर्ने नागरिक, यात्रु तथा आवतजावत गर्ने व्यक्तिलाई विशेष सावधानी अपनाउन भनिएको छ।
बाढीको प्रभाव नदीको बहावसँगै अन्य क्षेत्रमा पनि पर्न सक्ने भएकाले जोखिमयुक्त स्थानका बासिन्दाले प्रशासन तथा स्थानीय निकायको निर्देशन पालना गर्नुपर्ने देखिन्छ।
बुढीगण्डकी जलविद्युत् आयोजनामा पनि असर
बाढीले बुढीगण्डकी नदी आसपास निर्माणाधीन जलविद्युत् आयोजनाको निर्माणस्थलमा समेत क्षति पुर्याएको छ। प्रारम्भिक विवरणअनुसार आयोजनाको निर्माण शिविर र केही उपकरण बाढीले बगाएको छ।
ठूला पूर्वाधार निर्माणका क्रममा नदी किनारमा राखिएका उपकरण, निर्माण सामग्री तथा अस्थायी संरचना बाढीको उच्च जोखिममा पर्छन्। यस घटनाले पहाडी नदी किनारमा निर्माण कार्य गर्दा प्राकृतिक विपद्को जोखिम मूल्याङ्कन, पूर्वसूचना प्रणाली र आपत्कालीन उद्धार योजनाको महत्त्व पुनः उजागर गरेको छ।
आयोजनामा भएको क्षतिको पूर्ण विवरण र निर्माण कार्यमा पर्न सक्ने प्रभावबारे थप जानकारी आउन बाँकी छ।
पश्चिम नेपालका पछिल्ला विपद्ले थपेको चिन्ता
बुढीगण्डकीमा आएको बाढी यस्तो समयमा भएको छ, जतिबेला पश्चिम नेपाल तथा गण्डकी प्रदेशका विभिन्न जिल्लाले पनि बाढी र पहिरोको क्षति भोगिरहेका छन्।
गत सेप्टेम्बरको अन्तिम सातादेखि परेको अविरल वर्षाले गण्डकी प्रदेशका बागलुङ, पर्वत, म्याग्दी, मनाङ, नवलपरासी पूर्वलगायतका जिल्लामा जनधनको क्षति पुर्याएको थियो। सार्वजनिक प्रारम्भिक विवरणअनुसार त्यस अवधिका विपद्ले घर, पुल, सडक तथा पशुचौपायामा समेत क्षति पुर्याएको थियो।
त्यस्तै, कालीगण्डकी नदीमा आएको बाढीले पर्वत र बागलुङ जोड्ने मालढुङ्गा पुलको पहुँचमार्गमा क्षति पुर्याउँदा पश्चिम नेपालका विभिन्न जिल्लासँगको सडक सम्पर्क प्रभावित भएको समाचार सार्वजनिक भएको थियो।
यद्यपि, कालीगण्डकी तथा पश्चिम नेपालका अन्य क्षेत्रमा भएका घटनाहरू बुढीगण्डकीको बाढीभन्दा अलग घटना हुन्। यी घटनाले भने पहाडी भूभागमा नदीको बहाव, पहिरो र सडक सम्पर्क अवरुद्ध हुँदा जनजीवन तथा आवागमनमा पर्ने व्यापक असर देखाएका छन्।
मानवीय क्षतिको विवरण आउन बाँकी
बुढीगण्डकीको बाढीबाट घर तथा पूर्वाधारमा क्षति पुगेको पुष्टि भए पनि घटनामा ज्यान गुमाउने वा घाइते हुनेको सङ्ख्याबारे प्रारम्भिक समाचारमा स्पष्ट विवरण सार्वजनिक भएको छैन। त्यसैले मानवीय क्षतिको यकिन विवरण सम्बन्धित निकायको आधिकारिक जानकारीपछि मात्र उल्लेख गर्नु उपयुक्त हुन्छ।
बाढी प्रभावित क्षेत्रमा रहेका नागरिकको उद्धार, सुरक्षित स्थानमा स्थानान्तरण र जोखिममा परेका बस्तीको अवस्थाबारे तत्काल जानकारी सङ्कलन गर्नु आवश्यक छ। प्रभावित परिवारलाई सुरक्षित आवास, खानेपानी, खाद्यान्न तथा स्वास्थ्य सेवाको व्यवस्था गर्न पनि सम्बन्धित निकायको ध्यान जानुपर्ने देखिन्छ।
नदी किनारका बासिन्दालाई सुरक्षित स्थानमा जान आग्रह
बाढी पूर्वानुमानसम्बन्धी निकायले बुढीगण्डकी नदीमा ठूलो बाढी आएको भन्दै नदी किनारबाट टाढा रहन र उच्च तथा सुरक्षित स्थानमा जान आग्रह गरेको छ। बुढीगण्डकी र त्रिशूली नदीको दोभानसम्मका तटीय क्षेत्रका बासिन्दा तथा यात्रुलाई सतर्क रहन अनुरोध गरिएको छ।
विशेषज्ञहरूका अनुसार पहाडी क्षेत्रमा पहिरो खस्दा नदी थुनिन सक्ने र अवरोध फुटेपछि पूर्वसूचना पाउन कठिन हुने भएकाले नदीको बहावमा सामान्य परिवर्तन देखिए पनि त्यसलाई बेवास्ता गर्नु हुँदैन। नदी किनारमा गएर बाढी हेर्ने, पुल पार गर्ने वा जोखिमपूर्ण बाटो हुँदै यात्रा गर्ने कार्यले ज्यान जोखिममा पार्न सक्छ।
स्थानीय प्रशासन, सुरक्षा निकाय र विपद् व्यवस्थापनसम्बन्धी निकायले प्रभावित क्षेत्रको अनुगमन, सूचना प्रवाह र उद्धार तयारीलाई प्रभावकारी बनाउन आवश्यक छ।
विपद् व्यवस्थापनमा पूर्वतयारीको आवश्यकता
बुढीगण्डकीको बाढीले पहाडी क्षेत्रमा प्राकृतिक विपद्को जोखिम न्यूनीकरणका लागि पूर्वतयारी अपरिहार्य रहेको देखाएको छ। नदी थुनिने सम्भावना भएका स्थानको नियमित निगरानी, जोखिमयुक्त बस्तीको पहिचान, प्रभावकारी चेतावनी प्रणाली र सुरक्षित स्थानसम्म पुग्ने मार्गको व्यवस्था गर्न आवश्यक छ।
त्यसैगरी, स्थानीय तह, सुरक्षा निकाय, जलविद्युत् आयोजना र समुदायबीच समन्वय कायम गर्न सके आकस्मिक बाढीका बेला जनधनको क्षति न्यूनीकरण गर्न मद्दत पुग्न सक्छ।
बुढीगण्डकीमा आएको बाढीबाट भएको वास्तविक क्षति, प्रभावित परिवारको सङ्ख्या र मानवीय अवस्थाबारे विस्तृत विवरण आउन बाँकी छ। तत्कालका लागि जोखिमयुक्त क्षेत्रका बासिन्दाको सुरक्षा, उद्धार तथा राहतलाई प्राथमिकतामा राख्नु आवश्यक देखिएको छ।
प्रतिक्रिया
सम्बन्धित खबर
