काठमाडौं, १३ असोज ।

यस वर्ष डेंगु संक्रमितको संख्या ७५ जिल्लामा फैलिंदै ५,१९६ पुगेको छ । पछिल्लो एक सातामात्र २९४ नयाँ संक्रमित थपिएका छन् । दशैं नजिकिँदै गर्दा मानिसहरूको आवतजावत बढ्ने भएकाले संक्रमण फैलिने जोखिम अझ बढ्न सक्ने स्वास्थ्य विज्ञहरूले चेतावनी दिएका छन् ।

इपिडिमियोलोजी तथा रोग नियन्त्रण महाशाखा (ईडीसीडी) का अनुसार गण्डकी प्रदेशमा सबैभन्दा धेरै १,३२७ संक्रमित भेटिएका छन् । त्यसपछि बागमतीमा १,१९१, लुम्बिनीमा ९११, कोशीमा ७३७, सुदूरपश्चिममा ६२२, कर्णालीमा २९६ र मधेशमा ११२ जनामा संक्रमण पुष्टि भएको छ ।

स्वास्थ्य विज्ञहरूका अनुसार वास्तविक संक्रमितको संख्या सरकारी तथ्यांकभन्दा कैयौं गुणा बढी हुनसक्छ । धेरै संक्रमित लक्षणविहीन हुने भएकाले परीक्षणमा नपर्ने र रिपोर्टमा नआउने हुँदा तथ्यांक अपूर्ण देखिने गरिएको छ ।

ईडीसीडीका किटजन्य रोग शाखा प्रमुख डा. गोकर्ण दाहालले यस वर्ष कुनै क्षेत्रमा ‘हटस्पट’ अवस्था नदेखिनु सकारात्मक संकेत भएको बताए । तर उनले दशैंताका मानिसहरूको भीडभाडले संक्रमण अझै फैलिन सक्ने चेतावनी दिँदै सतर्कता अपनाउन आग्रह गरे ।

डेंगुका कारण र जोखिम

• प्रमुख कारण: अव्यवस्थित शहरीकरण, फोहोरमैला, पानी जम्ने भाँडा, टायर, गमला आदिमा लामखुट्टे प्रजनन ।

• जोखिम बढाउने कारक: बढ्दो तापक्रम, जलवायु परिवर्तन, जनघनत्व र लामो वर्षा ।

• संक्रमणको स्वरूप: १० हजार संक्रमितमध्ये करिब १ हजारमा मात्र लक्षण देखिने, बाँकीले पनि रोग अरूमा सार्न सक्ने क्षमता राख्ने ।

इतिहास र अवस्था

नेपालमा पहिलो पटक डेंगु २००४ मा चितवनमा भेटिएको हो । २०२२ मा ५४ हजारभन्दा बढी संक्रमित हुँदा ८८ जनाको मृत्यु भएको थियो । २०२३ मा ५२ हजारभन्दा बढी संक्रमित हुँदा २० जनाको ज्यान गएको थियो । २०२४ मा ४१,८६५ संक्रमितमध्ये १५ जनाको मृत्यु भएको थियो ।

नियन्त्रणका उपाय

• घर वरिपरि पानी जम्न नदिने

• पुराना टायर, बोतल, ड्रम जस्ता वस्तु नष्ट गर्ने

• बिहान–साँझ लामखुट्टे विरुद्ध सतर्कता अपनाउने

• लक्षण देखिएमा तत्काल स्वास्थ्य संस्थामा सम्पर्क गर्ने

निष्कर्ष :
यस वर्ष डेंगु संक्रमण केही हदसम्म नियन्त्रणमा देखिए पनि दशैंमा आवतजावतले जोखिम बढाउन सक्छ । नागरिक स्वयं सचेत भई ‘खोज तथा नष्ट अभियान’मा सहभागी भए मात्र ठूलो प्रकोप रोक्न सकिने स्वास्थ्य विज्ञहरूको भनाइ छ ।